Showing posts with label مردن. Show all posts
Showing posts with label مردن. Show all posts

Sunday, July 5, 2015

په‌ڕینه‌وه‌و گیانله‌ده‌ستدانی‌ كۆچبه‌ران ڕیكۆردێكی‌ نوێ‌ تۆمار ده‌كات

بەپێی دواهەمین ڕاپۆرتی كۆمیسیۆنی باڵای پەنابەرانی سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكان ، نزیكەی 137 هەزار كۆچبەر لەماوەی شەش مانگی یەكەمی ئەمساڵدا و لەڕێگەی ئاوەكانی دەریای ناوەڕاستەوە خۆیان گەیاندۆتە ووڵاتانی باشووری ئەوروپا.
ڕاپۆرتەكە ئاماژە بۆئەوەدەكات كە ئەم ژمارەیەش بەڕێژەی زیاتر لەسەدا 80 ( هەشتا) زیاترە لە ژمارەی ئەو كۆچبەرانەی لەماوەی شەش مانگی یەكەمی ساڵی پاردا و لەڕێگەی دەریای ناوەڕاستەوە گەشتونەتە ووڵاتانی یەكێتی ئەوروپا ، واتە لەماوەیەدا و لەساڵی پاردا تەنها 75 هەزار كۆچبەر لەڕێگەی دەریای ناوەڕاستەوە گەشتونەتە ووڵاتانی یەكێتی ئەوروپا.
سەبارەت بە ئاماری گیانلەدەستدانی كۆچبەرانیش لەپێش گەشتنیان بە ووڵاتانی یەكێتی ئەوروپا لە دەریای ناوەڕاستدا لەماوەی شەش مانگی ڕابردوودا ، ڕاپۆرتەكە دەڵێت 1867 ( هەزاروهەشت سەد و شەست و حەوت) كۆچبەر گیانیان لەدەستداوە ، كە ئەمەش بەڕێژەی سێ ئەوەندە لەچاو ساڵی پاردا زیاترە.
هاوكان ، سەرەراِی بەردەوامی قەیرانی كۆچیش لەنێوان سنورە ئاویەكانی ووڵاتانی باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا ، هەتا سەرەتای مانگی ڕابردوو ، هیچ كۆچبەرێكی نایاسایی نەیاتوانیوە خۆیان بگەیەننە ووڵاتی ئوسترالیا كەلە ڕابردوودا پەڕینەوەی كۆچبەران بەشێوەیەكی نایاسایی و لەڕێگەی دەریاوە بۆ ئەو ووڵاتە بووبوە دیاردەیەك كە زۆرجاریش بە گیانلەدەستدانی ئەو كۆچبەرانە كۆتایی دەهات ، كە ئەمەش بەهۆی ئەو توندكردنەوەی سیاسەتی كۆچی ئەو ووڵاتەوەیە بەرامبەر كۆچبەرانی نایاسایی و ئەویش لەڕێگەی گێرانەوەی بەلەمەكانیانە بۆ ئەو ووڵاتەی لێوەی هاتوون یان دیپۆتكردنیانە بۆ كەمپەكانی دەرەوەی ئوسترالیا بەجۆرێك كە سەرجەم ڕێكخراوەكانی داكۆكیكار لە مافی كۆچبەران ئەو سیاسەتە بە پێشێلكردنی مافی كۆچبەر و پەنابەران وەسف دەكەن.
سەبارەت بە ناسنامەی ئەو كۆچبەرانەش كەلە ئاوەكانی دەریای ناوەڕاستەوە پەڕیونەتەوە بۆ ناو یەكێك لە ووڵاتانی یەكێتی ئەوروپا ، ڕاپۆرتەكە ئاماژە بۆ ئەوەدەكات لەسەدا 34 ی ئەو كۆچبەرانە بەڕەگەز سووری بوون ، واتە لە هەر سێ كۆچبەرێك لە یەكێكیان سووری بووە . هاوكات ، كۆچبەرانی بەڕەگەز عێراقیش لەڕیزبەندی پێشەوەی ئەو ووڵاتانەن كە سەرچاوەی دروستبوونی كۆچبەرن لەپاش ووڵاتانی تری وەك ئەفغانستان و ئەریتریا و سۆماڵ و نێجیریا.
سه‌رچاوه‌كان: ماڵپه‌ری‌ فه‌رمی‌ كۆمیسیۆنی‌ باڵای‌ په‌نابه‌رانی‌ سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، ماڵپه‌ری‌ ڕۆژنامه‌ی‌ گاردیان

Sunday, March 15, 2015

په‌نابه‌رێكی كورد له‌ئوسترالیا به‌مردويی دۆزرایه‌وه‌

ماڵپه‌ڕی ڕۆژنامه‌ی سیدنی مۆرنیگ هێراڵدی ئوسترالی بڵاویكرده‌وه‌، ڕۆژی ڕابردوو په‌نابه‌رێكی كورد به‌ناوی ئومێد عه‌لی ئاواز ، به‌مردوویی دۆزرایه‌وه‌.
به‌پێی زانیاریه‌كانی ئه‌و ماڵپه‌ڕه‌ كه‌ له‌پۆلیسی شاری بریسبنی ئوسترالیا ده‌ستیكه‌وتووه‌، ئه‌و په‌نابه‌ره‌ به‌ڕه‌چه‌ڵه‌ك كوردی وڵاتی ئێرانه‌و پێده‌چێت خۆی كوشتبێت، به‌ڵام لێكۆڵینه‌وه‌ش له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌ستیپێكردووه‌.
به‌پێی تۆماره‌ پزیشكیه‌كانی كه‌ ده‌ست ئه‌و ماڵپه‌ڕه‌ كه‌وتووه‌، ئومێد ته‌مه‌نی 29 ساڵانه‌و له‌ماوه‌ی مانه‌وه‌ی له‌كه‌مپه‌كانی ئه‌و ووڵاته‌دا له‌نه‌خۆشخانه‌یه‌كی ده‌روونی چه‌ند جارێك چاره‌سه‌ری ته‌ندروستی وه‌رگرتووه‌ ئه‌ویش پاش ئه‌وه‌ی چه‌ند جارێكی تر هه‌وڵی خۆكوشتنی داوه‌ كه‌ هۆكاری ئه‌وه‌ش ده‌گێڕنه‌وه‌ بۆ خراپی باری ده‌روونی ئه‌و په‌نابه‌ره‌ كه‌ به‌هۆی زۆرمانه‌وه‌ی له‌كه‌مپی په‌نابه‌رانی ئه‌و وڵاته‌دا تووشی بووه‌.
هه‌رچه‌نده‌ ئومێد له‌ساڵی 2011 ه‌وه‌ به‌شێوه‌یه‌كی نایاسایی گه‌شتوه‌ته‌ ئوسترالیا، به‌ڵام مافی په‌نابه‌رێتی هه‌میشه‌یی وه‌رنه‌گرتووه‌ و به‌وه‌ش له‌ كه‌مپه‌كانی ئه‌و وڵاته‌دا ماوه‌ته‌وه‌ هه‌تا مانگی ڕابردوو مافی په‌نابه‌رێتی كاتی یه‌ك ساڵی پێدراوه‌و دیپۆرتی كه‌مپه‌كانی ده‌ره‌وه‌ نه‌كراوه‌، چونكه‌ پێش ئه‌وه‌ی ئه‌و سیاسه‌ته‌ بخرێته‌ بواری جێبه‌جێكردنه‌وه‌ گه‌شتوه‌ته‌ ئه‌و وڵاته‌، به‌وه‌ش ئه‌و په‌نابه‌ره‌ له‌وه‌ تێگه‌شتووه‌ كه‌ ته‌نها له‌و ماوه‌یه‌دا مافی كاركردن و مانه‌وه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی یاسایی له‌ده‌ره‌وه‌ی كه‌مپه‌كان پێده‌درێت. جگه‌له‌وه‌ش ، به‌ وته‌ی ژماره‌یه‌ك داكۆكیكار له‌ مافی په‌نابه‌ران له‌و وڵاته‌ كه‌له‌ نزیكه‌وه‌ ئه‌و په‌نابه‌ره‌ ده‌ناسن ده‌ڵێن پاش ئه‌وه‌ی دایكی مردووه‌، ئومێد باری ده‌روونی زۆر خراپتربوو بوو.
هه‌رله‌باره‌ی گیانله‌ده‌ستدانی ئه‌و په‌نابه‌ره‌ كورده‌وه‌، سه‌رۆكی پارتی دیموكراته‌كانی ئوسترالیا له‌ ولایه‌تی ساوس ئوسترالیا له‌ ڕاگه‌یاندراوێكدا خه‌مباری خۆی به‌گیانله‌ده‌ستدانی ئه‌و په‌نابه‌ره‌ ده‌ربڕیووه‌ و ڕه‌خنه‌ له‌سیاسه‌ته‌كانی سه‌رۆك وه‌زیرانی ئێستای ئوسترالیا ده‌گرێت كه‌ كاریگه‌ری خراپی كردوه‌ته‌ سه‌ر باری ده‌روونی په‌نابه‌ران و ده‌ڵێت، ئه‌و ناوی ئومێد بوو، به‌ڵام هیچ ئومێدێكمان پێنه‌به‌خشی.

Monday, March 9, 2015

ئه‌وروپا رێوشوێنی نوێ به‌رامبه‌ر ‌په‌نابه‌ران ده‌گرێته‌به‌ر ‌

كۆمسیاری ئه‌وروپا بڕیاریدا كه‌ په‌له‌ بكرێت له‌كاره‌كانی داڕشتنه‌وه‌ی سیاسه‌تێكی نوێ بۆ گرفتی په‌نابه‌ران به‌مه‌به‌ستی چاكسازی له‌یاسای په‌نابه‌راندا.
ئه‌و هه‌وڵه‌ی ئه‌وروپا دوای زنجیره‌یه‌ك كاره‌ساتی گه‌وره‌ دێت، كه‌ به‌هۆیه‌وه‌ هه‌زاران په‌نابه‌ر له‌ده‌ریای ناوه‌راستدا نوقم بوون كه‌ ژماره‌یه‌كی زۆریان گیانیان له‌ده‌ستداو ژماره‌یه‌كیشیان رزگار كران.
ده‌سته‌ی جێبه‌جێكردنی كۆمسیاری ئه‌وروپا گفتوگۆكانی له‌باره‌ی ئه‌و ستراتیژییه‌ته‌وه‌ ده‌ستپێكردووه‌ كه‌ لێپرسراوی كاروباری ناوخۆی كۆمسیۆنی ئه‌وروپا بۆ نه‌هێشتنی په‌نابه‌ری نایاسایی پێشكه‌شی كردووه‌، فرانس تیمه‌ر مانز جێگری سه‌رۆكی كۆمسیۆنی ئه‌وروپا رایگه‌یاند: خشته‌ی كاره‌كانی كۆمسیۆنه‌كه‌ ئه‌وله‌ویه‌تی به‌چوار بوار داوه‌ له‌وانه‌ چاكسازی له‌یاساو رێساكانی پێدانی مافی په‌نابه‌ری كه‌ ئێستا په‌یڕه‌و ده‌كرێت له‌گه‌ڵ پارێزگاریكردن له‌سنووره‌كانی یه‌كێتیی ئه‌وروپاو گرتنه‌به‌ری رێوشوێنی توند دژی په‌نابه‌رانی نایاسایی و بازرگانیكردن به‌مرۆڤه‌وه‌و مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ په‌نابه‌ره‌ یاساییه‌كاندا.

Monday, March 2, 2015

دادگایكردنی‌ تۆمه‌تبارانی‌ كه‌یسی‌ كوشتنی‌ په‌ناخوازه‌ كورده‌كه‌ ده‌ستپێده‌كاته‌وه‌

232015538602_wene2ڕۆژنامه‌ی‌ گاردیانی‌ به‌ریتانی‌ ئاشكرای‌ كرد، له‌م مانگه‌دا دادگایكردنی‌ ئه‌و دوو كه‌سه‌ی‌ كه‌ تۆمه‌تبارن به‌كوشتنی‌ په‌ناخوازه‌ كورده‌كه‌ له‌دوورگه‌ی‌ پاپانیوگینیا ده‌ستپێده‌كاته‌وه‌.

ڕه‌زا به‌راتی‌، ناوی‌ ئه‌و په‌ناخوازه‌ كورده‌یه‌ كه‌له‌ 17 شوباتی‌ ساڵی‌ ڕابردوو، له‌ئه‌نجامی‌ پشێویه‌كانی‌ نێوان پۆلیسی‌ ئه‌و دوورگه‌یه‌و په‌ناخوازانی‌ ده‌ستبه‌سه‌ركراو له‌و دوورگه‌یه‌ كه‌ خۆپیشاندانیان ئه‌نجامدا بوو گیانی‌ له‌ده‌ستدا و ئه‌مه‌ جگه‌ له‌بیرنداربوونی‌ نزیكه‌ی‌ 70 په‌ناخوازی‌ تر. 

به‌پێی‌ زانیاریه‌كانی‌ ڕۆژنامه‌ی‌ گاردیان، ڕه‌زای‌ ته‌مه‌ن 23 ساڵ خانه‌واده‌ی‌ له‌ بنه‌چه‌دا خه‌ڵكی‌ پارێزگای‌ ئیلامی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ كوردستانن، به‌شداری‌ خۆپیشاندانه‌كه‌ی‌ نه‌كردووه‌ به‌ڵام له‌ماوه‌ی‌ پیشێویه‌كانی‌ ئه‌و شه‌وه‌دا به‌سه‌ختی‌ وه‌ك ڕاپۆرته‌كان ئاماژه‌ی‌ بۆ ده‌كه‌ن له‌لایه‌ن ستافی‌ كه‌مپه‌كه‌یانه‌وه‌ هێرشكراوه‌ته‌ سه‌ری‌ و پاشان هه‌ر ئه‌و شه‌وه‌ به‌هۆی‌ به‌ركه‌وتنی‌ سه‌ریه‌وه‌ له‌و هێرشه‌دا گیانی‌ له‌ده‌ستداوه‌.

له‌ مانگی‌ ئابی‌ ساڵی‌ پاردا، حكومه‌تی‌ پاپانیوگینیا ده‌ستگیركردنی‌ دوو كه‌سی‌ ڕاگه‌یاند كه‌ یه‌كێكیان پاسه‌وانێكی‌ كه‌مپه‌كه‌ بووه‌و ئه‌ویتریشیان كارمه‌ندی‌ دامه‌زراوه‌یه‌كی‌ تری‌ ئه‌و دوورگه‌یه‌یه‌.

یه‌كه‌م دانیشتنی‌ دادگایكردنی‌ ئه‌و دوو كه‌سه‌ له‌ تشرینی‌ دووه‌می‌ ساڵی‌ ڕابردوو ده‌ستیپێكرد به‌ڵام به‌هۆی‌ ئه‌وه‌ی‌ پارێزه‌ریان بۆ دابین نه‌كرا بوو، دادگایه‌كه‌یان دواخرا.

ڕه‌زا، له‌مانگی‌ حوزه‌یرانی‌ ساڵی‌ 2013 دا، به‌شێوه‌یه‌كی‌ نایاسایی‌ و له‌ڕێگه‌ی‌ به‌له‌مه‌وه‌ گه‌شتۆته‌ دوورگه‌ی‌ كریستماسی‌ ئوسترالیا، به‌وه‌ش سیاسه‌تی‌ دیپۆرتكردنه‌وی‌ به‌سه‌ردا جێبه‌جێكراوه‌ و ڕه‌وانه‌ی‌ دوورگه‌ی‌ پاپانیوگینیا كراوه‌.

له‌پاش ڕێككه‌وتنی‌ له‌گه‌ڵ هه‌ردوو دوورگه‌ی‌ ناورۆ و پاپانیوگینیا، له‌مانگی‌ ئابی‌ 2012 ه‌وه‌، حكومه‌تی‌ ئوسترالیا چه‌ند كه‌مپێكی‌ كرده‌وه‌ له‌و دوو دوورگه‌یه‌ بۆ ئه‌و په‌ناخوازانه‌ی‌ كه‌به‌له‌م و به‌شێوه‌یه‌كی‌ نایاسایی‌ خۆیان ده‌گه‌یه‌ننه‌ ئوسترالیا و بڕیاریدا كه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك مافی‌ په‌نابه‌رێتی‌ نه‌داته‌ هیچ كه‌سێك كه‌له‌ڕێگه‌ی‌ ده‌ریاوه‌و به‌قاچاخ ده‌گه‌نه‌ ئه‌و ووڵاته‌و دیپۆرتی‌ ئه‌و دوو دوورگه‌یه‌شیان بكات كه‌به‌پێی‌ ڕێكه‌وتنامه‌كه‌.

ئه‌و په‌ناخوازانه‌ ده‌توانن داوای‌ مافی‌ په‌نابه‌رێتی‌ له‌و دوو دوورگه‌یه‌ بكه‌ن ئه‌گه‌ر سه‌لماندیان په‌نابه‌ری‌ ڕاسته‌قینه‌ن. 

 له‌به‌رامبه‌ریشدا، په‌ناخوازانی‌ دیپۆرتكراو به‌به‌رده‌وامی‌ خۆپشاندان ڕێكده‌خه‌ن و به‌هۆی‌ خراپی‌ بارودۆخیانه‌وه‌ داوای‌ داخستنی‌ ده‌ستبه‌جێی‌ ئه‌و كه‌مپانه‌ ده‌كه‌ن. 

سه‌رچاوه‌كان : ماڵپه‌ری‌ ڕۆژنامه‌ی‌ گاردیان، ماڵپه‌ری‌ ڕۆژنامه‌ی‌ ئه‌ی‌ بی‌ سی‌ نیوز 

Saturday, February 21, 2015

داعش له‌ڕێى كۆچبه‌رانه‌وه‌ ده‌بێته‌ هه‌ڕه‌شه‌ بۆسه‌ر ئه‌وروپا

ڕێكخراوی داعش هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌ له ‌ئه‌ورووپا ده‌كات كه‌ له‌یه‌ك كاتدا سه‌دان به‌له‌می پڕ له‌ په‌نابه‌ر، به‌ نیو ملیۆن په‌نابه‌ره‌وه‌ ڕه‌وانه‌ی ئه‌ورووپا ده‌كه‌ن. ئه‌گه‌ربێت و بڕیاربده‌ن به‌شێوه‌ی سه‌ربازی ده‌ست له‌ لیبیا وه‌ربده‌ن.

داعش هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ كیشوه‌ری ئه‌ورووپا نقوم ده‌كات له‌نێو شه‌پۆلێك په‌نابه‌ردا. داعش ئه‌و هه‌نگاوه‌ وه‌ك چه‌كێكی ده‌رونی له‌دژی ئه‌ورووپا به‌كارده‌هێنێت. به‌تایبه‌ت ژماره‌ی په‌نابه‌ره‌كان كه‌به‌ نیو ملیۆن مه‌زه‌نده‌ی كردوون.

له‌ڕێی چاودێری كردنی وتوێژ و په‌یوه‌ندییه‌كانی سه‌رانی داعشه‌وه‌، كه‌له‌ ئیتاڵیا گوێیان لێگیراوه ‌و، هه‌ر له‌وێش بڵاوكراونه‌ته‌وه‌، ده‌ركه‌وتووه‌ ئه‌و ڕێكخراوه‌ به‌نیازه‌ نیو ملیۆن په‌نابه‌ر له‌یه‌ك كاتدا له‌ناو سه‌دان به‌له‌م و كه‌شتیدا ڕه‌وانه‌ی ئه‌ورووپا بكات.

له‌كاتێكدا ئه‌و ڕێكخراوه‌ نه‌خشه‌ی كارێكی له‌وجۆره‌ داده‌نێت، سه‌دان كه‌س له‌و په‌نابه‌رانه‌ ده‌كه‌ونه‌ به‌ر هه‌ڕه‌شه‌ی نقوم بوون و خنكان له‌ئاوی ده‌ریادا. به‌تایبه‌ت چونكه‌ تیمه‌كانی ڕزگاركردن له‌توانایاندا نیه‌ مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و ژماره‌ زۆر و به‌لێشاوه‌دا بكه‌ن. ده‌سته‌ڵاتدارانی ئه‌ورووپاش ترسی ئه‌وه‌یان هه‌یه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و ژماره‌ به‌لێشاوه‌ ڕووبكه‌نه‌ ئه‌ورووپا، ئه‌وا شاره‌كانی ئه‌ورووپا توشی كرده‌وه‌ی تێكده‌رانه‌ و پاشا گه‌ردانی ده‌بنه‌وه‌.

داعش به‌نیازه‌ له‌دوای كۆنترۆڵ كردنی ته‌واوی لیبیا، له‌ده‌ریای سپی ناوه‌ڕاسته‌وه‌ بپه‌ڕنه‌وه‌، له‌سه‌ره‌تادا وه‌ك په‌نابه‌ر خۆیان ده‌ناسێنن. ئه‌م نیازه‌ له‌ئه‌نجامی شیكردنه‌وه‌ی چه‌ند به‌ڵگه‌نامه‌یه‌ك له‌لایه‌ن ڕێكخراوی”Quilliam ئه‌وه‌ ئاشكرا كراوه‌، ئه‌و ڕێكخراوه‌ تایبه‌تمه‌نده‌ له‌قه‌ڵاچۆكردنی تیرۆردا.

“ئه‌نجیلۆ ئه‌لفانۆ” وه‌زیری ناوخۆی ئیتاڵیا جه‌ختی له‌وه‌ كرده‌وه‌ كه‌ لیبیا كاری له ‌پێشینه‌ بووه‌ بۆ ئه‌وان. بۆیه‌ نابێ كۆمه‌ڵگه‌ی نێوده‌وڵه‌تیش ته‌نها یه‌ك خوله‌ك به‌فیڕۆ بدات له‌مامه‌ڵه‌ كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و دۆسییه‌یه‌دا.

ساڵی ڕابردوو نزیكه‌ 170 هه‌زار ئاواره‌ ڕوویان له‌ ئیتاڵیا كرد، هه‌ینیی ڕابردووش 4000 كۆچبه‌ر ڕزگاركران كه‌ ده‌یانویست بگه‌نه‌ ئیتاڵیا.”موعه‌ممه‌ر قه‌زافی” پێش ئه‌وه‌ی بكوژرێت، هۆشداری ئه‌وه‌ی دایه‌ ئه‌ورووپا كه‌ توندوتیژی بڵاوده‌بێته‌وه‌ و، ده‌ریای ناوه‌ڕاست ده‌بێته‌ ده‌ریایه‌ك له‌ ئاژاوه‌، ئه‌گه‌ر ده‌سته‌ڵاته‌كه‌ی ئه‌و بڕوخێت.

له‌م میانه‌یه‌دا ده‌سته‌ڵاتدارانی ئیتاڵیا 4800 پۆلیسیان له‌شه‌قامه‌كاندا بڵاوكرده‌وه‌ به‌مه‌به‌ستی چاودێری كردنی مه‌ترسییه‌كانی هێرشی تیرۆریسی. هه‌روه‌ها به‌نیازن له‌ناوچه‌ گه‌شتیارییه‌كان و ئاسه‌وارییه‌كاندا ژماره‌یه‌كی زۆر پۆلیس بڵاوبكه‌نه‌وه‌.

Friday, February 20, 2015

سۆشیال میدیا..... فراوانتر له‌وه‌ی زانیومانه‌

له‌ ساده‌ترین پێناسه‌دا ، سۆشیال میدیا ئه‌و جۆره‌ له‌ میدیایه‌ كه‌ چیتر خودی خۆی به‌ ته‌نها قسه‌ ناكات و، جیاواز له‌ میدیا باوه‌كان وه‌ك ڕادیۆ و ته‌له‌فیزیۆن و میدیای چاپكراو ڕێگه‌ به‌ خه‌ڵك ده‌دات ببن به‌ شێك له‌ به‌های ناوه‌ڕۆكی ئه‌و زانیاریه‌ی كه‌ سۆشیال میدیا بڵاویده‌كاته‌وه‌. 

له‌ سۆشیاڵ میدیادا هه‌م ده‌زگا فه‌رمییه‌كان و هه‌م خه‌ڵكیش ده‌توانن ئازادتر بدوێن و به‌ ستایلی جیاواز بنووسن و بڵاوبكه‌نه‌وه‌. 

چه‌ند جۆرێك له‌ سۆشیاڵ میدیامان هه‌یه‌. وه‌كو وترا ئه‌و میدیایه‌ جیاوازی گه‌وره‌ی به‌شداریكردن و په‌یوه‌ندیكردنه‌ كه‌ ده‌كرێت جۆری تێكه‌ڵ بوونی له‌گه‌ڵ خه‌ڵكیدا به‌م جۆره‌ پۆلێن بكرێت:

- سۆشیال بوكماركین – ئه‌م جۆره‌ له‌ سۆشیال میدیا ڕێگه‌ به‌ به‌شداربووه‌كانی ده‌دات كه‌ ئه‌و ماڵپه‌رانه‌ی كه‌ ده‌یانه‌وێت نیشان (تاگ) بكات له‌سه‌ر بنه‌مای نیشانه‌كردنی به‌شداربووه‌كانی تر.

- سۆشیال نیوز :  ئه‌م جۆره‌ش له‌ سۆشیال میدیا ڕێگه‌ به‌ به‌شداربووه‌كانی ده‌دات كه‌ ده‌نگ بده‌ن یان كۆمێت بنوسن له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ت و هه‌واڵانه‌ی كه‌ ئه‌و ماڵپه‌رانه‌ بڵاویده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ به‌ ماڵپه‌ری سۆشیال نیوز ناوده‌برێن.

- سۆشیال فۆتۆ و فیدیۆ : ئه‌م جۆره‌ش له‌ سۆشیال میدیا ڕێگه‌ به‌ به‌شداربووه‌كانی ده‌دات كه‌ بتوانن فۆتۆ و ڤیدۆ په‌لۆد بكه‌نه‌ سه‌ر ماڵپه‌ره‌كه‌یان و هه‌روه‌ها رێگه‌ به‌شداربووه‌كانیشی ده‌دات كه‌ كۆمێت بنوسن له‌سه‌ر فۆتۆ و گرته‌ ڤیدیۆیه‌كان.

- ویكیس : ئه‌م جۆره‌ش له‌ سۆشیال میدیا ڕێگه‌ به‌ شداربووه‌كانی ده‌دات كه‌ به‌رهه‌می نوسراو زیاد بكه‌ن بۆ ماڵپه‌ره‌كه‌یان و هه‌روه‌ها ڕێگه‌ به‌ به‌شداربووان ده‌دات كه‌ نوسینی زیاتر یان به‌رهه‌مه‌ نوسراوه‌كان كه‌ ئه‌پلۆد كراون كه‌مبكه‌نه‌وه‌.

- سۆشیال نێتۆركین یان تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان : ڕه‌نگه‌ ئه‌م جۆره‌ له‌ سۆشیال میدیا باوترین جۆری بێت له‌ناو كۆمه‌ڵگای ئێمه‌دا و ئه‌وه‌ی ئه‌م جۆره‌ش له‌ سۆشیال میدیاكانی تر جیا ده‌كاته‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ڕێگه‌ به‌ به‌شداربووه‌كانی ده‌دات كه‌ بتوانن له‌ نێو خودی خۆیاندا په‌یوه‌ندی بگرن و ببنه‌ هاوڕێی یه‌كتری ، كه‌ ئه‌مه‌ش بۆته‌ هۆكاری ئه‌وه‌ی كه‌ زۆرترین خه‌ڵك به‌ تایبه‌تی له‌م ناوچه‌یه‌ له‌ ده‌وری خۆیان كۆبكه‌نه‌وه‌. 

- ئاشكرایه‌ كه‌ باوترین جۆری تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تیش له‌م ناوچه‌یه‌ فه‌یسبوكه‌ به‌جۆرێك له‌ ئێستادا به‌ ته‌نها له‌ عێراق زیاتر له‌ 2555140 دوو ملیۆن و پێنج سه‌د و په‌نجاو پێنج هه‌زارو سه‌د و چل به‌شداربووی هه‌یه‌. به‌ڵام وه‌ك لێكۆڵه‌ره‌وه‌كان ده‌ڵێن ، به‌ربڵاوی تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان به‌ مانای ئه‌وه‌ نایه‌ت كه‌ زانیاریه‌كانی ئه‌و تۆڕانه‌ بابه‌تی بن چونكه‌ به‌شێكی زۆر له‌و په‌یجانه‌ی له‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كاندا هه‌ن كۆپی میدیا باوه‌كانن به‌جۆرێك كه‌ ئاسته‌مه‌ بتوانین میدیایه‌كی باو بدۆزینه‌وه‌ و خاوه‌نی په‌یجێكی خۆی نه‌بێت له‌ تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان به‌ گشتی و فه‌یسبوك به‌ تایبه‌تی. ڕاسته‌ كه‌ به‌شداربووانی تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان له‌وانه‌یه‌ حه‌ز بكه‌ن ببن به‌ هه‌واداری ئه‌و په‌یجه‌ میدیایانه‌ و به‌وه‌ش هه‌واڵ و زانیاریه‌كانی ئه‌و میدیایه‌ به‌ ئاسانی ده‌گاته‌ ده‌ستیان له‌ڕێگه‌ی لایكردنی په‌یجه‌كانیانه‌وه‌ ، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا كاری تۆڕه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان ده‌شێت له‌وه‌ كاریگه‌رتر بێت له‌وه‌ی ببێت به‌ كۆكه‌ره‌وه‌ی بابه‌ته‌ میدیایه‌كان و ببنه‌ سه‌رچاوه‌ی زانیاری فلته‌ر كراو. مه‌به‌ست له‌ زانیاری فلته‌ركراو ، ئه‌و زانیاریه‌ تایه‌بتمه‌ندانه‌یه‌ كه‌ ده‌كریـَت په‌یجی تایبه‌ت به‌ خۆیان بۆدروست بكرێت و به‌وه‌ش به‌شداربووه‌كانی زانیاری بابه‌تی له‌و باره‌یه‌وه‌ وه‌ربگرن. له‌ ئێستادا گه‌لێك په‌یجی تایبه‌تمه‌دی كوردی له‌ گه‌لێك بواری جیاوازدا دروست بوون ، له‌وانه‌ش په‌یجی ( كۆچی كوردان ) وه‌ك نمونه‌ ، كه‌ له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دایه‌ زۆرترین زانیاری و بابه‌تی و دروست له‌باره‌ی قه‌یرانی كۆچ و كۆچبه‌ری له‌ جیهاندا بگه‌یه‌نێت به‌ به‌شداربووانی.  

ئاماده‌كردنی : هه‌ژار ته‌ها

Thursday, February 19, 2015

کێ بەرپرسیارە لە خراپى بابەتى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان؟

پاش ئەوەى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان توانیان لە قۆناغى بوون بە پردێک بۆ دروستکردنى پەیوندى کۆمەڵایەتى  نێوان تاکەکان و پاشان بینیى ڕۆڵى کەرەسەیەکى سیاسى بە تایبەت لەو ووڵاتانەى کە گۆڕانکارى سیاسى تێیاندا ڕوویاندا ، لە ئێستادا تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان لەسەر ئاستى جیهان بونەتە هۆکارێکى پەروەردەیى کە دەتوانێت لە زووترین کات و بە ئاسانترین شێوە ئامانجە پەروەردەیەکان بگەیەنن. بەڵام لە هەرێمى کوردستان و بە ووتەى بەشێک لە میدیاکاران تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بە گشتى و تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانى تایبەت بە میدیاکان نەیانتوانیوە ئەو ڕۆڵە بەرجەستە بکەن. 

ئیحسان مەلا فواد ، ڕۆژنامەنوس لە ڕۆژنامەى ئاوێنە و ماڵپەرى ئاوێنە نیوز ، دەڵێت بەشێکى زۆر لە میدیاکان پەیجە کۆمەڵایەتیەکانیان تەنها بۆ کارى وروژاندن بەکاردەهێنن و نەیانتوانیوە ئەو خەڵکەى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بەکاربهێنن بکەنە خوێنەرێکى جدى. خراپتر لەوەش ، بە ووتەى ئەو ڕۆژنامەنوسە ، هەژموونى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانیان ئەوەندە بەسەرەوەیە کە ئەگەر میدیاکان هەواڵەکانى " شێیەر" نەکات لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان ئەوا تەماشاکەریان نابێت یان زۆر سنوردار دەبێت. ئیسحان دەڵێت " تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانى میدیاکان خوێنەرى کوردیان گۆڕى بۆ تەماشاکەر ونەیانتوانى خوێنەرى سادە بکەن بە خوێنەرى جدى ". 

سەبارەت بە گرنگى ئەو پەیجانەش کە خۆیان تایبەتمەند کردووە بە پرسێکى تایبەتەوە وەک پەیجەکانى تایبەت بە کشتوکاڵ و زانیاریە گشتیەکان و بابەتە تەندورستیەکان یان هەندێک پەیجى ترى وەک کۆچى کوردان کە تایبەتە بە بڵاوکردنەوەى زانیارى سەبارەت بە قەیرانى کۆچ و یاساکانى کۆچى ووڵاتان تا لەڕێگەیەوە خوێنەرى کورد بتوانێت زانیارى دروست لەسەر مەسەلەى کۆچ بزانێت ، ئیحسان ووتى ژمارەى پەیجە بێناوەڕۆکەکان ئەوەندە زۆرن کە ئەو پەیجە زانیارى بەخشانەیان شاردۆتەوە. 

لاوک ئەمجەد ، هەواڵساز لە سایتى سبەى ، باوەڕى وایە کەدەکرێت  تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان ئامڕازێکى باش بن بۆ کۆکردنەوەى دەنگە خەڵک لەدەورى میدیایەکى تایبەت ، بەڵام خراپى جۆرى هەواڵى میدیاکان ، بە تایبەت هەواڵى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانیان ، بونەتە هۆى لەدەستدانى متمانەى خۆیان لەناو خەڵکدا و ووتى " لەپێناوى ئەوەى بڵێن هەواڵێکیان زۆرترین خوێنەر یان لایکى هەبووە ، (میدیاکان) گاڵتە بە عەقڵى خوێنەر دەکەن و هەواڵێک دەرخوادى خەڵک دەدەن کە هیچ پەیوەندیەکى بە ژیانى ئەوەوە نیە. بۆیە دەبێت دەزگاکانى ڕاگەیاندن ئەوەندە بە گرنکى بە جۆرى زانیاریەکانیان بدەن ئەوەندە گوێ بە کۆکردنەوەى لایک نەدەن ". 

بەڵام وەک لاوک ئاماژەى بۆ کرد ، هۆکارى سوود وەرنەگرتنى خەڵک لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان وەک ئامڕازێکى پەروەردەیى تەنها نەگێڕایەوە بۆ میدیاکان و ووتى کێشەکە هەر میدیکان نیە و خەڵکیش بێزارە و لەناو ئەو هەموو گرفتانەى هەیانە دەیانەوێت بۆماوەیەکى کورتیش بێت شتێک ببینێت یان بخوێنێتەوە کە دڵخۆشى بکات ، بۆیە لەوانەیە نوکتەیەک دوو بۆ سێ هەزار لایکى بۆ دەچێت بەڵام بابەتێکى جدى ژمارەیەکى زۆر سنوردار لایک دەکرێت.  

هاوڕا لەگەڵ هاوپیشەکانى ، ڕزگار فایەق ، جێگرى سەرنوسەرى ڕۆژنامەى چاودێر ، میدیاکان نەیانتوانیوە بەشێوەیەکى زانستى تەواو سود لە ئامڕازى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان وەربگرن کە دەتوانن کاریگەرى بەرچاو لەسەر بەشداربووەکانى بەجێ بهێڵن ، بەڵام میدیا کەوتۆتە ژێر کاریکەرى ئاپۆڕاى ڕایەکى گشتى لەناو تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان کە داواى مەتریاڵى بەپەلە و کورت دەکەن. بەڵام ئەوەى نەشاردەوە کە مانەوەى بینەرى زۆر با خوێنەریش نەبن لەدەوى بابەتێک هەر کارێکى خراپ نیە کە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان دەتوانن ئەو ڕۆڵە بگێڕن بەڵام وەک ئەو ئاماژەى بۆ کرد نەبوونى کاریگەرى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بەئاڕاستەى پەروەردەکردن بە تایبەت تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانى تایبەت بە میدیاکان بەهۆى بێکاریگەرى خودى ئەو بابەتانەوەیە کە میدیکان بڵاویدەکەوەنەوە ، ووتیشى کە دەبێت ئەو ڕاستیەش لەبەرچاو بگیرێت کە بەرپرسیارێتى ڕەچاو ناکرێت لە بڵاوکردنەوەى جۆرى زانیارى لە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان. 

وەک پێشنیار بۆ ئاڕاستەکردنى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بە تایبەت تۆڕە کۆمەڵاتیەکانى تایبەت بە میدیکان ، ئەو ڕۆژنامەنوسانە پێشنیارى بەستنى بۆنەیەک بەبەشدارى بەرپرسە باڵاکانى سەرجەم میدیا دیارەکانى کوردستان دەکەن کەلەوێدا ئەوان بەڵێن بدەن کە بەپرسیارێتى بخەنە ئەستۆى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکانى میدیاکانیان ، هەروەها پێشنیارى ئەوەشیان کرد کە ئەگەر کارێکى وەهاش کاریگەرى نەبێت دەبێت خودى ڕۆژنامەنوسان و بەرپرسى پەیج و ئەکاوتنەکانى سەر پە تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان پرانسیپى " خود پەیوەستى و خود سانسۆرى " جێبەجێبکەن بەجۆرێک هەمیشە خۆیان ببن بە چاودێر بەسەر خۆیانەوە و هەوڵ بدەن بەشداربووانى تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان بە بابەتى پەروەردەیى ئاشنا بکەنەوە.  

ئا:هەژار تەها

Wednesday, February 18, 2015

به‌خه‌یاڵى گه‌یشتن به‌ئه‌وروپا ژێرئاو که‌وتن

ژماره‌یه‌ک گه‌نجی کورد له‌کاتی رۆیشتنیان له‌یۆنانه‌وه‌ بۆ ئیتاڵیا که‌شتیه‌که‌یان ژێرئاو که‌وت‌و نۆ که‌س له‌سه‌رنشینانى خنکان، چوار له‌وانه‌ دانیشتوى شاری که‌لارو ناحیه‌ی رزگارین، سه‌ره‌تاى ئه‌م هه‌فته‌یه‌ ته‌رمه‌کانیان گه‌یه‌نرایه‌وه‌ ده‌ستى که‌سوکاریان.
حەوتی ئه‌م مانگه‌، که‌شتیه‌ک که‌ 15 گه‌نجی تێدابوه‌، له‌وڵاتی یۆنانه‌وه‌ به‌ره‌و ئیتاڵیا که‌وتوه‌ته‌ڕێ، زۆربه‌ی ئه‌و گه‌نجانه‌ی به‌هۆی ژێرئاو که‌وتنی باخیره‌که‌وه‌ خنکاون، خه‌ڵکی که‌لارو ناوچه‌کانی تری گه‌رمیانن، چاره‌نوسی چه‌ند گه‌نجێکی تریش تائێستا نادیاره‌.
له‌ماوه‌ى سێ مانگى رابردودا، دوو وه‌جبه‌ له‌گه‌نجانى ناوچه‌ى گه‌رمیان به‌ڕێگه‌ى قاچاخ رویان له‌ئه‌وروپا کردوه‌، له‌هه‌ردوو جاره‌که‌شدا که‌شتیه‌کان ژێرئاو که‌وتون.
خه‌لیل مه‌حمود، برای جه‌بار یه‌کێک له‌و گه‌نجانه‌ی له‌که‌شتیه‌که‌دا خنکاوه‌، به‌‌هاوڵاتی وت «حەوتی ئه‌م مانگه‌ براکه‌م له‌گه‌ڵ 14 گه‌نجی تردا له‌ڕێگه‌ی باخیره‌وه‌ به‌ره‌و ئیتاڵیا رۆیشتون، به‌ڵام له‌ڕێگه‌ باخیره‌که‌یان ژێرئاو که‌وتوه‌«.
خه‌لیل مه‌حمود، ئاماژه‌ی به‌وه‌کرد براکه‌ی پێشتر پۆلیسی هاتوچۆ بوه‌‌و وازی له‌کاره‌که‌ی هێناوه‌، مانگی رابردوو به‌ره‌و یۆنان به‌ڕێکه‌وتوه‌، «براکه‌م له‌یۆنان چه‌ند گه‌نجێکی تری ناسیوه‌‌و له‌وێ پێکه‌وه‌ بڕیاریانداوه‌ به‌ره‌و ئیتاڵیا بڕۆن».
به‌پێی وته‌ی خه‌لیل، که‌شتیه‌ ژێرئاو که‌وتوه‌که‌ 15 عێراقی تێدابوه‌ که‌ زۆربه‌یان کوردبون‌و ته‌نیا شه‌ش که‌سیان رزگاریان بوه‌و ئه‌وانى تری خنکاون، به‌ڵام ته‌رمی هه‌ندێکیان نه‌دۆزراوه‌ته‌وه‌.
له‌و نۆ گه‌نجه‌ی خنکاون، چوار گه‌نجیان خه‌ڵکی که‌لار‌و ناحیه‌ی رزگاریه‌، به‌ڵام یه‌کێکی تریان خه‌ڵکی شاری که‌رکوک بوه‌و سێ رۆژ له‌مه‌وبه‌ر ته‌رمه‌کانیان هێنرایه‌وه‌ بۆ هه‌رێمی کوردستان.
خنکانی ئه‌و گه‌نجانه‌ له‌کاتێکدایه‌، چاره‌نوسی چه‌ند گه‌نجێکی تری که‌لاری نادیاره‌، که‌ 28/12ى ساڵى رابردوو به‌هه‌مانشێوه‌ له‌ڕێگه‌ی که‌شیه‌که‌وه‌ به‌ره‌و ئیتاڵیا رۆیشتون‌و دواى ئه‌وه‌ هیچ هه‌واڵێکیان نه‌ماوه‌.
یه‌کێک له‌و گه‌نجانه‌، ناوى نیهاد عه‌لی فه‌تاحه‌و له‌گه‌ڵ کوردێکى ئێزیدی خه‌ڵکى شه‌نگالدا، به‌ره‌و ئیتاڵیا رۆیشتون‌و له‌وکاته‌وه‌ چاره‌نوسیان نادیاره‌.
حاجی عه‌لی فه‌تاح، باوکی نیهاد، ئاماژه‌ی به‌وه‌کرد کوڕه‌که‌ی پۆلی شه‌شه‌می زانستی ته‌واوکردوه‌‌و هه‌رێمی کوردستانی جێهێشتوه‌، تا 28/12ی ساڵی پار ئاگاداربون له‌یۆنان بوه‌، به‌‌هاوڵاتی وت «ئاگادارین که‌کاتژمێر چوارو نیوی هه‌مان رۆژ باخیره‌که‌یان گڕی گرتوه‌«.
حاجی عه‌لی که‌ ماوه‌ی 50 رۆژه‌ به‌دوای چاره‌نوسی کوڕه‌که‌یدا ده‌گه‌ڕێت، باسیله‌وه‌کرد له‌ڕێگه‌ی ته‌له‌فۆنه‌وه‌ قسه‌یان له‌گه‌ڵ ئه‌و قاچاخچیه‌دا کردوه‌ که‌ کوڕه‌که‌ی بردوه‌، قاچاخچیه‌که‌ش پێیوتون کوڕه‌که‌یان ده‌رچوه‌ تائیتاڵیاو دواتر ئاگای لێی نه‌ماوه‌.
هه‌روه‌ها وتیشی «پاره‌که‌مان له‌قاچاخچیه‌که‌ سه‌ندوه‌ته‌وه‌، ئێستا سه‌رقاڵی گه‌ڕانین به‌دوای چاره‌نوسی کوڕه‌که‌مدا».
رۆیشتنی گه‌نجان به‌ره‌و وڵاتانی ئه‌وروپا که‌ له‌ساڵانى نه‌وه‌ده‌کانى سه‌ده‌ى رابردوو ببوه‌ دیارده‌یه‌کى به‌ربڵاو، خه‌ریکه‌ دیسانه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌.
به‌پێی به‌دواداچونى ‌هاوڵاتی، ته‌نها له‌ماوه‌ی دوو مانگی رابردودا نزیکه‌ی 20 گه‌نج له‌که‌لارو ده‌ربه‌ندیخانه‌وه‌ به‌ره‌و ئه‌وروپا رۆیشتون.
سه‌رکه‌وت ئه‌حمه‌د، گه‌نجێکی که‌لاریه‌‌و سه‌رقاڵی مامه‌ڵه‌کردنه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بچێته‌ ئه‌وروپا، به هاوڵاتی وت «له‌م ژیانه‌ بێزارم، ده‌مه‌وێت ژیانی ئه‌وروپاش تاقیبکه‌مه‌وه‌«.
سه‌رکه‌وت فه‌رمانبه‌ره‌‌و وازی له‌کاره‌که‌ی هێناوه‌، ده‌ڵێت که‌سوکاره‌که‌ی زۆر هه‌وڵیان له‌گه‌ڵیداوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی رازی بکه‌ن‌و نه‌ڕوات، به‌ڵام «سورم له‌سه‌ر رۆیشتن، بۆیه‌ مامه‌ڵه‌ یاساییه‌کانم به‌ده‌فته‌رێک دۆلار (10 هه‌زار دۆلار) ته‌واوکردوه‌و به‌م نزیکانه‌ ده‌ڕۆم».

Sunday, February 15, 2015

دیپپۆتکردنه‌وه‌ى په‌نابه‌رانی عیراقی ده‌ستپێئه‌کاته‌وه‌

سه‌رۆک وه‌زیرانی پاپانیو گینیا، که‌ یه‌کێکه‌ له‌و دورگانه‌ی له‌لایه‌ن ئوسترالیاوه‌ په‌نابه‌رێکی زۆری بۆ نێردراوه‌، به‌دوری نازانێت له‌چه‌ند هه‌فته‌ی داهاتوودا دیپۆرتکردنه‌وه‌ی په‌نابه‌ران ده‌ست پێبکاته‌وه‌، که‌ له‌نێویاندا سه‌دان په‌نابه‌ری عیراقی هه‌ن.
پیته‌ر ئۆنه‌یێل، سه‌باره‌ت به‌ ره‌وشى ئه‌و په‌نابه‌رانه‌ی له‌ کامپه‌کانی وڵاته‌که‌یدا ده‌ستبه‌سه‌رکراون، وتی “زۆربه‌یان نه‌یانتوانیوه‌ بیسه‌لمێنن په‌نابه‌رى راسته‌قینه‌ن.”
و به‌ ووته‌ى ئه‌و له‌ماوه‌ى چه‌ند هه‌فته‌یه‌کى داهاتوودا ئه‌گه‌رى هه‌یه‌ ده‌ستبکه‌ن به‌ دیپۆرتکردنه‌وه‌یان بۆ ووڵاته‌کانى خۆیان و به‌وه‌ش پێده‌چێت سه‌دان په‌ناخوازى عێراقى بکه‌ونه‌ به‌ر شاڵاوى دیپۆتکردنه‌وه‌وه‌.
ناوبراو، ئه‌وه‌شى خسته‌ڕوو حکومه‌تى وڵاته‌که‌ى له‌گه‌ڵ حکومه‌تى وڵاتانى په‌ناخوازه‌کاندا له‌ناویشیاندا حکومه‌تى عێراق، له‌گفتوگۆدان و ئه‌یانه‌وێت ئه‌و پرسه‌ به‌زووترین کات یه‌کلا بکه‌نه‌وه‌.
له‌سه‌ر ئاستى نێوده‌وڵه‌تیش، سه‌باره‌ت به‌ ئه‌گه‌رى دیپۆرتکردنه‌وه‌ى ئه‌و په‌ناخوازانه‌ بۆ وڵاته‌کانیان، کۆمیسیۆنى باڵاى په‌نابه‌رانى سه‌ر به‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌کگرتووه‌کان هۆشداری دا له‌وه‌ى که‌ نابێت ئه‌و په‌ناخوازانه‌ به‌زۆر دیپۆرت بکرێنه‌وه‌ بۆ ئه‌و وڵاتانه‌ى که‌ مه‌ترسى له‌سه‌ر ژیانیان هه‌یه‌.
پێشتریش کۆمیسیۆنه‌که‌ ره‌خنه‌ى له‌پرۆسه‌ى یه‌کلاکردنه‌وه‌ى که‌یسى په‌ناخوازان گرتبوو “که‌موکورتى زۆرى یاسایى له‌و پرۆسه‌یه‌دا هه‌یه‌ و داوا له‌به‌رپرسانى ئه‌و وڵاته‌ ئه‌که‌ین، چانسى تێهه‌ڵچوونه‌وه‌ى زیاتر به‌و په‌ناخوازانه‌ بده‌ن، که‌ که‌یسه‌کانیان ره‌تکراوه‌ته‌وه‌.”
هه‌ردوو دورگه‌ی “پاپانیو گینیا” “ناورۆ” دوو وڵاتى دورگه‌یى بچوکن له‌ زه‌ریاى هندیدا، به‌پێی رێککه‌وتنێک حکومه‌تى ئوسترالیا ئه‌و په‌نابه‌رانه‌یان بۆ ره‌وانه‌ ئه‌کات، که‌ به‌شێوه‌یه‌کی نایاسایی ئاوه‌کانی ئه‌و سنووره‌ ئه‌بڕن.
ئه‌و په‌نابه‌رانه‌ مافى ئه‌وه‌یان نیه‌ داواى مافى په‌نابه‌ریی له‌ئوسترالیا بکه‌ن و ئه‌گه‌ر سه‌لماندیشیان په‌نابه‌رن، ئه‌وا ئه‌توانن له‌و دوو دوورگه‌یه‌ بمێننه‌وه‌، به‌ڵام له‌ ئێستادا پاش یه‌کلاکردنه‌وى که‌یسه‌کانیان، سه‌رۆک وه‌زیرانى ئه‌و وڵاته‌ رایگه‌یاند زۆربه‌ى ئه‌و په‌ناخوازانه‌ ناتوانن له‌ وڵاته‌که‌یان بمێننه‌وه‌.
سه‌باره‌ت به‌ ئه‌گه‌رى به‌رده‌وامبوونی سیاسه‌تى دیپۆرتکردنى په‌نابه‌ران بۆ ئه‌و دوو دوورگه‌یه‌، پیته‌ر دیتن وه‌زیرى کۆچى ئوسترالیا، رایگه‌یاند ئه‌وان به‌رده‌وام ئه‌بن له‌ ناردنى ئه‌و په‌ناخوازانه‌ى که‌ به‌به‌له‌م به‌شێوه‌یه‌کى نایاسایى ئه‌گه‌نه‌ وڵاته‌که‌یان بۆ دوورگه‌کانى ناورۆ و پاپانیوگینیا یان دووباره‌ ره‌وانه‌کردنه‌وه‌یان بۆ ئه‌و جێگه‌یه‌ى که‌ به‌له‌مه‌کانى لێوه‌ هاتوون.
ناوبراو، راشیگه‌یاند له‌ساڵى 2104 دا زیاتر 429 کۆچبه‌ریان له‌پێش گه‌شتنیان به‌ ئوسترالیا گێڕاوه‌ته‌وه‌، جگه‌له‌وه‌ى ته‌نها یه‌ک به‌له‌م گه‌یشتۆته‌ سه‌ر خاکى ئوسترالیا و سه‌رجه‌م سه‌رنشینه‌کانیشى په‌نابه‌ر بوون و ره‌وانه‌ى دوورگه‌ى ناورۆ کراون.
له‌سه‌ر ئاستى ناوخۆى عێراقیش، ئامانج عه‌بدوڵا، به‌رپرسى ئۆفیسى عێراق و هه‌رێمى کوردستانى فیدراسیۆنى سه‌رتاسه‌رى په‌نابه‌رانى عێراق، رایگه‌یاند ئه‌وان به‌توندى ئیدانه‌ى ئه‌و هه‌نگاوه‌ ئه‌که‌ن و وه‌ک فیدراسیۆنه‌که‌یان و له‌سه‌ر ئاستى مه‌کته‌بى سکرتاریه‌تى رێکخراوه‌که‌یان ده‌نگى ناڕه‌زایى خۆیان ئه‌گه‌یه‌ننه‌ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌کانى وه‌ک نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان و رێکخراوه‌ جیهانیه‌کانى تر.
ئامانج عه‌بدوڵا ئاماژه‌ بۆ ئه‌وه‌ ئه‌کات که‌ ناڕه‌زایى ئه‌وان له‌وێوه‌ سه‌رچاوه‌ى گرتووه‌ که‌ دیپۆرتکردنه‌وه‌ دژى بنه‌ماکانى مافى مرۆڤه‌ و په‌نابه‌ران ئازادن له‌وه‌ى له‌ کوێ ئه‌یانه‌وێت بژین، به‌تایبه‌ت په‌نابه‌رانى عێراق که‌ ئێستا وڵاته‌که‌یان له‌خراپترین ره‌وشى ئه‌منیدایه‌ به‌هۆى هه‌ڕه‌شه‌کانى داعشه‌وه‌.
ناوبراو، هۆشداریدا که‌ نابێت بچنه‌ ژێربارى وه‌رگرتنه‌وه‌ى به‌زۆرى ئه‌و په‌نابه‌ره‌ دیپۆرتکراوانه‌ و وتیشى “حکومه‌تى عێراق به‌رپرسیار ئه‌بێت له‌پاراستنى سه‌لامه‌تى ئه‌و په‌نابه‌رانه‌ له‌پاش دیپۆرتکردنه‌وه‌یان” چونکه‌ به‌ وته‌ى ئه‌و پێئه‌چێت به‌شێک له‌وانه‌ دیپۆرتى ئه‌و ناوچانه‌ بکرێنه‌وه‌ که‌ دۆخى ئه‌منیان زۆر خراپه‌.
به‌پێى دوایین ئامارى فه‌رمی، نزیکه‌ى هه‌زار و 35 په‌ناخواز له‌ که‌مپه‌کانى دوورگه‌ى پاپانیوگینیا ده‌ستبه‌سه‌رن که‌ زۆربه‌یان عێراقى و ئێرانى و سریلانکى و ئه‌فغانین.
به‌ڵام به‌ وته‌ى ئه‌ندامێکى په‌رله‌مانى ئوسترالیا به‌گشتى نزیکه‌ى 500 په‌ناخوازى عێراقى له‌ هه‌ردوو دوورگه‌ى پاپانیوگینیا و ناورۆ ده‌ستبه‌سه‌رن.

٣٠ هەزار پەنابەرى نایاسایى لە دەریای ناوەڕاستدا گیانیان لەدەستداوە

لە ٢١ ساڵی رابردوودا ٣٠ هەزار پەنابەرى نایاسایى لە دەریای ناوەڕاستدا گیانیان لەدەستداوە و ساڵی ٢٠١١ش زۆرترین ژمارەی پەنابەر لەو دەریایەدا ژیانیان لەدەستداوە.
ئاژانسی ئەنادۆڵی تورکی لە سەر زاری نیکۆلاس لامبێرت لە ناوەندی توێژینەوەی زانستی فەڕەنساوە بڵاویکردوەتەوە دەریای ناوەڕاست مەترسیدارترین رێگەیە بۆ کۆچی نایاسایی پەنابەران بەرەو ئەوروپا.
بەپێی راپۆرتەکە لە ساڵی ٢٠٠٠ وە تا ئێستا نزیکەی ٢٠ هەزار پەنابەر لەو دەریایەدا گیانیان لەدەستداوە و زۆربەیان خنکاون و ژمارەیەکیشیان بەهۆی سەرما یان برسێتییەوە ژیانیان لەدەستداوە.
نیکۆلاس رامبێرت راشیگەیاندوە ساڵی ٢٠١١ خراپترین ساڵ بووە بۆ پەنابەران کە تەنها لەو ساڵەدا چوار هەزار و ٢٥٠ پەنابەر لە دەریای ناوەڕاستدا ژیانیان لەدەستداوە.
رووداوەکەی یەکشەمەی هەفتەی رابردووش کە تیایدا ٣٦٦ پەنابەر لەو دەریایەدا خنکان لەماوەی دوو ساڵی رابردوودا گەورەترین کارەسات بووە بۆ پەنابەران.
ساڵانە ژمارەیەکی زۆر پەنابەر لە ئاسیا و  ئەفریقاوە بە ئومێدی ژیانێکی باشتر بەرەو ئەوروپا کۆچ دەکەن و بەشێکی بەرچاوی ئەو پەنابەرانەش بە بەلەم لەرێگەی دەریای ناوەڕاستەوە دەپەڕنەوە.

Wednesday, February 11, 2015

ئیتاڵیا: 29 په‌ناخواز گیانیان له‌ ده‌ستدا

ئاژانسی‌ هه‌واڵی‌ ڕۆیته‌ر بڵاویكرده‌وه‌، لایه‌نی‌ كه‌م 29 په‌ناخواز له‌ پێش گه‌شتنیان به‌ دوورگه‌ی‌ لاپادوسای‌ ئیتاڵیا گیانیان له‌ ده‌ستداوه‌.
به‌گوێره‌ی‌ ڕاگه‌یه‌ندراوێكی‌ هێزه‌ ده‌ریایه‌كانی‌ ئیتاڵیا، ده‌رنگانێكی‌ یه‌كشه‌ممه‌، 105 په‌ناخوازیان ڕزگاركردووه‌  له‌نزیك كه‌ناره‌ ئاویه‌كانی‌ ئه‌و وڵاته‌، به‌ڵام ده‌بوو زیاتر له‌ 18 كاتژمێر له‌ به‌له‌مه‌ ڕزگاركه‌ره‌كانی‌ ئیتاڵیادا بمێنه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ بگه‌یه‌نرێنه‌ نزیكترین جێگه‌ له‌و ووڵاته‌ كه‌ ئه‌ویش دوورگه‌ی‌ لامپادوسایه‌. 
له‌ ئه‌نجامی‌ مانه‌وه‌شیان بۆ ئه‌و ماوه‌ زۆره‌ له‌سه‌ر پشتی‌ به‌له‌مه‌ ڕزگاره‌كه‌ره‌كان‌و نزمبونه‌وی‌ پله‌ی‌ گه‌رمای‌ له‌شیان، به‌وته‌ی‌ سه‌رۆكی‌ شاره‌وانی‌ دوورگه‌كه‌ش، لایه‌نی‌ كه‌م 29 په‌ناخواز گیانیان له‌ده‌ستداوه‌.
ئه‌و وڵاته‌ وه‌رگرانه‌ی‌ كه‌ كه‌نارده‌ریایه‌كانیان بۆته‌ جێگه‌ی‌ سه‌رنجی‌ په‌ناخوازان، به‌ به‌رده‌وامی‌ چه‌ندین ئۆپه‌راسیۆن به‌ناوی‌ جیاوازه‌وه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن مه‌به‌ستیان لێی‌ ڕزگاركردنی‌ گیانی‌ په‌ناخوازانه‌ له‌ ناویاندا ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی‌ هاوبه‌شی‌ نێوان ئیتاڵیا‌و یه‌كێتی‌ ئه‌وروپایه‌، هه‌روه‌ها ئۆپه‌راسیۆنه‌كانی‌ حكومه‌تی‌ ئوسترالیایه‌ له‌زه‌ریای‌ هندیدا ئه‌مانیش هه‌ر مه‌به‌ستیانه‌ په‌ناخوازان ڕزگار بكه‌ن به‌ڵام حكومه‌تی‌ ئوسترالیا ئه‌و په‌ناخوازانه‌ ده‌گێرنه‌وه‌ بۆ ئه‌و ووڵاته‌ی‌ به‌له‌مه‌كانی‌ لێوه‌ هاتووه‌ ئه‌مه‌ش بوَته‌ جێگه‌ی‌ نیگه‌رانی‌ ڕێكخراوه‌كانی‌ تایبه‌ت به‌ داكۆكیكردن له‌ په‌ناخوازان. 
هاوكات، سه‌رۆكی‌ شاره‌وانی‌ دوورگه‌ی‌ لامپادوسا به‌توندی‌ ڕه‌خنه‌ی‌ له‌و قاچاخچیانه‌ گرت گه‌شتی‌ نایاسایی‌ ده‌ریایی‌ بۆ په‌ناخوازان ڕێك ده‌خه‌ن‌و وتی‌ "ئه‌وان گوێناده‌نه‌ ئه‌وه‌ی‌ ئاخۆ چاره‌نوسی‌ ئه‌و په‌ناخوازانه‌ به‌چی‌ ده‌گات".
به‌گوێره‌ی‌ زانیاریه‌ میدیایه‌كانیش، پێده‌چێت ئه‌وه‌ یه‌كه‌م حاڵه‌تی‌ گیانله‌ده‌ستدانی‌ په‌ناخوازان بێت له‌ ئاوه‌كانی‌ ده‌ریای‌ ناوه‌ڕاستدا له‌سه‌ره‌تای‌ ساڵی‌ 2015 ه‌وه‌. ئه‌مه‌ش له‌ كاتێكدایه‌ هه‌زاران كۆچبه‌ر له‌و ده‌ریایه‌دا له‌ساڵی‌ ڕابردوودا گیانیان له‌ده‌ستداوه‌.