Showing posts with label social integration. Show all posts
Showing posts with label social integration. Show all posts

Saturday, December 13, 2014

كورده‌ گه‌ڕاوه‌كانی‌ ئه‌وروپا له‌هه‌ردوو دینه‌كه‌ بوون

ئه‌و كوردانه‌ی‌ به‌هیوای‌ ژیانێكی‌ باشتر له‌تاراوگه‌وه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ هه‌رێم، ئه‌مڕۆ رووبه‌رووی‌ ده‌رده‌سه‌ری‌ بێكاری‌ بوونه‌ته‌وه‌‌و به‌شێكیان ئاوات به‌وه‌ ده‌خوازن بڕیاری‌ گه‌ڕانه‌وه‌یان نه‌دابایه‌.
سلێمان مزوری‌ یه‌كێكه‌ له‌و كوردانه‌ی‌ پاش ده‌ ساڵ‌ له‌ژیان له‌هۆڵه‌ندا گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ هه‌رێم، باسی‌ ساتی‌ گه‌ڕانه‌وه‌ ده‌كات‌و ده‌ڵێت "ئێجگار ئاسووده‌ بووم كاتێك گه‌یشتمه‌وه‌ فرۆكه‌خانه‌ی‌ هه‌ولێر، ته‌نانه‌ت چاوه‌كانم پڕ له‌فرمێسك بوون".
 
سلێمان وه‌ك خۆی‌ ده‌ڵێت به‌هیوای‌ گوزه‌رانێكی‌ باشتر بۆ هه‌رێم گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام هیچی‌ ده‌ستگیرۆ نه‌بوو جگه‌ له‌دانیشتن له‌ماڵی‌ برا گه‌وره‌كه‌ی‌ پاش ئه‌وه‌ی‌ سه‌ری‌ به‌چه‌ندین ده‌زگادا كردووه‌، هه‌ر بۆیه‌ پاش مانه‌وه‌ بۆ ساڵێك ئێستا بۆ جارێكی‌ تر بڕیاری‌ داوه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وروپا سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ ده‌زانێت له‌وێش ژیانی‌ ئاسان نابێت.

كێشه‌ی‌ سلێمان، هه‌مان كێشه‌ی‌ ئه‌و شه‌ش هه‌زار ژن‌و پیاوه‌یه‌ كه‌ له‌ماوه‌ی‌ دوو ساڵی‌ رابردوودا گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ بۆ پارێزگای‌ دهۆك، ئه‌م ئاماره‌ دڵشاد عه‌زیز ئه‌ندامی‌ ده‌سته‌ی‌ به‌رێوه‌بردنی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ په‌ناهه‌نده‌ گه‌ڕاوه‌كان ده‌یخاته‌ روو، دڵشاد به‌"نیقاش"ی‌ وت "زۆربه‌ی‌ ئه‌وانه‌ی‌ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ لێره‌ كاریان ده‌ست ناكه‌وێت، خۆشبه‌ختترینیشیان ئه‌وانه‌ن كه‌ كارێكی‌ وه‌ك شۆفێری‌ تاكسی‌ ده‌دۆزنه‌وه‌، سه‌ره‌ڕای‌ ئه‌وه‌ی‌ زمان ده‌زانن‌و له‌رووی‌ لێهاتوییه‌وه‌ كه‌سانی‌ به‌توانان".

به‌قسه‌ی‌ دڵشاد بێكاری‌ تاكه‌ كێشه‌ی‌ په‌ناهه‌نده‌ گه‌ڕاوه‌كان نییه‌، چونكه‌ به‌شی‌ زۆری‌ ئه‌وانه‌ی‌ رۆیشتوون چی‌ موڵك‌و ماڵیان له‌كوردستاندا هه‌بووه‌ فرۆشتویانه‌و كه‌ چوونه‌ته‌ ئه‌وروپاش هیچیان ده‌ست نه‌كه‌وتووه‌و گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌، بۆیه‌ ئێستا خاوه‌نی‌ هیچ شتێك نین له‌هه‌رێمدا.

حسێن ئه‌حمه‌د یه‌كێكه‌ له‌و گه‌ڕاوانه‌‌و له‌مڕووه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی‌ وت "به‌ر له‌شه‌ش ساڵ‌ كاتێك به‌ره‌و ئه‌وروپا كه‌وتمه‌ ڕی‌ بڕی‌ ده‌ هه‌زار دۆلارم خه‌رجكرد تا گه‌یشتمه‌ ئیتالیا، ئه‌و تاكسییه‌ی‌ هه‌مبوو فرۆشتم، به‌ڵام دواتر بڕیارمدا بگه‌ڕێمه‌وه‌ به‌و هیوایه‌ی‌ له‌كوردستان گوزه‌رانم باشتر بێت، كه‌چی‌ وا ده‌رنه‌چوو".

دڵشاد عه‌زیز ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ كۆمه‌ڵه‌كه‌ی‌ ئه‌وان كاری‌ كردووه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ ده‌رفه‌تی‌ كار بۆ گه‌ڕاوه‌كان‌و ده‌ڵێت "سه‌رمانكرد به‌چه‌ند رێكخراوێكی‌ بیانیدا بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ هه‌لی‌ كار، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌ زمان ئه‌زانن، به‌ڵام ئه‌و كارانه‌ی‌ ده‌ست ده‌كه‌ون به‌راورد به‌ژماره‌ی‌ گه‌ڕاوه‌كان زۆر كه‌من".

ئه‌وه‌ش باس ده‌كات كه‌ پرۆژه‌یه‌كیان داوه‌ته‌ وه‌زاره‌تی‌ ناوخۆ تا كار بكرێت بۆ گه‌ڕاندنه‌وه‌ی‌ ئه‌وانه‌ی‌ فه‌رمانبه‌رن هه‌روه‌ها پارچه‌یه‌ك زه‌وی‌و موچه‌ی‌ مانگانه‌ی‌ 250 هه‌زار دینار وه‌ربگرن.

له‌لای‌ خۆیه‌وه‌ دایكی‌ جه‌میله‌ كه‌ ماوه‌ی‌ 14 ساڵه‌ له‌سوید ده‌ژی‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات پاش گه‌ڕانه‌وه‌ی‌ منداڵه‌كانی‌ ناتوانن خۆیان له‌گه‌ڵ‌ سیسته‌می‌ خوێندنی‌ كوردستاندا بگونجێنن‌و ده‌ڵێت "بایی‌ ئه‌وه‌نده‌ پاره‌مان پێ نییه‌ منداڵه‌كان بنێرینه‌ خوێندنگا بیانییه‌كان، له‌خوێندنگا حكومییه‌كانیشدا سه‌ركه‌وتوو نابن، بۆیه‌ وازیان له‌خوێندن هێناوه‌".

دایكی‌ جه‌میله‌ ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ماوه‌ی‌ دوو مانگه‌ زۆری‌ له‌هاوسه‌ره‌كه‌ی‌ كردووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ رێگایه‌ك بدۆزنه‌وه‌ تابتوانن بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ سوید، چونكه‌ منداڵه‌كانیان توانای‌ خۆگونجاندنیان نییه‌.

له‌هه‌مان رووه‌وه‌ دكتۆر جاجان جومعه‌ راگری‌ كۆلێژی‌ په‌روه‌رده‌ی‌ بنه‌ڕه‌تی‌ زانكۆی‌ دهۆك به‌"نیقاش"ی‌ راگه‌یاند كه‌ په‌ناهه‌نده‌كان پێویستی‌ زۆریان به‌پاڵپشتی‌ هه‌یه‌ به‌تایبه‌تی‌ له‌رووی‌ دۆزینه‌وه‌ی‌ هه‌لی‌ كاره‌وه‌.

ناوبراو داوا له‌حكومه‌تی‌ هه‌رێم ده‌كات ناوه‌ندی‌ راهێنان بۆ ئه‌و گه‌ڕاوانه‌ بكاته‌وه‌و ده‌ڵێت "ئه‌وان ماوه‌یه‌كی‌ زۆر له‌ژینگه‌ی‌ كوردستان دابڕاون، بۆیه‌ تووشی‌ خه‌مۆكی‌‌و نائارامی‌ بوون‌و ناكرێت فه‌رامۆش بكرێن".

ئه‌و پێی‌ وایه‌ ده‌بێت به‌وردی‌ كار له‌سه‌ر په‌روه‌رده‌و فێركردنی‌ ئه‌و گه‌ڕاوانه‌ بكرێت‌و ده‌ڵێت "ده‌بێت حكومه‌ت خوێندنگای‌ تایبه‌تیان بۆ بكاته‌وه‌ كه‌ گران نه‌بێت له‌سه‌ریان، هه‌روه‌ها قه‌رزی‌ بچوكیان بداتێ‌ تا پرۆژه‌ی‌ ئابوری‌ تایبه‌ت به‌خۆیان بكه‌نه‌وه‌".

نیقاش | عەبدولخالق دۆسکی

Wednesday, December 10, 2014

ژماره‌ی په‌نابه‌ره‌ تاوانكاره‌ عیراقییه‌كان له‌ به‌ریتانیا بڵاوكرایه‌وه‌


له‌و 32 هه‌زار هاوڵاتییه‌ عیراقیانه‌ی له‌ناو به‌ریتانیادا ده‌ژین، 383 كه‌سیان تاوانیان ئه‌نجامداوه‌، كه‌ ده‌كاته‌ 1.1% كۆی گشتی هاوڵاتیانی عیراقی كه‌ له‌و وڵاته‌دا ده‌ژین. 

له‌نێو ئه‌و تاوانبارانه‌دا، 10% تاوانی "زۆر خراپ"یان ئه‌نجامداوه‌ كه‌ بریتییه‌ له‌ كوشتن و هێرشی سێكسی به‌ زۆر  (Rape).

تاوانباره‌ عیراقییه‌كان وه‌ك له‌ خشته‌كه‌دا كه‌ له‌ رۆژنامه‌ی (ده‌یلی مه‌یڵ) دا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ ده‌ركه‌وتووه‌ له‌ ریزبه‌ندی ژماره‌ 9 دێن له‌ رێژه‌ی ئه‌نجامدانی تاواندا له‌ناو هه‌موو نه‌ته‌وه‌ په‌نابه‌ره‌كانی وڵاتی به‌ریتانیا.

Tuesday, October 28, 2014

منداڵه‌ په‌ناخوازه‌كان ئه‌شكه‌نجه‌ ده‌درێن

كۆچى كوردان و كۆچ بۆئوسترالیا

چوار منداڵى په‌ناخواز كه‌ ئازادكران بۆناو ناورو له‌ڕووى جه‌سته‌ییه‌وه‌ ئه‌شكه‌نجه‌دران و سوكایه‌تیان پێكراوه. هه‌روه‌ها هه‌ڕه‌شه‌ى كوشتنیان لێكراوه‌ ئه‌گه‌ر له‌ دوورگه‌ى ناورو بمێننه‌وه‌.
جێگه‌ى باسه‌ ئه‌و په‌ناخوازانه‌ى كه‌ به‌به‌له‌م و به‌شێوه‌یه‌كى نایاسایى ده‌گه‌نه‌ خاكه‌كانى ئوسترالیا له‌ئێستادا ڕه‌وانه‌ى دوورگه‌ى ناورو و مانوس ده‌كرێن.
ئه‌و منداڵانه‌ ته‌مه‌نیان له‌نێوان 15 بۆ 17 ساڵیدا هده‌بێت و له‌لایه‌ن گروپێك له‌ ماتۆڕسوارى ناوروییه‌وه‌ وه‌ستێنراون له‌كاتێكدا به‌ره‌و ماڵه‌وه‌ گه‌ڕاونه‌ته‌وه‌. یه‌كێێك له‌و كوڕانه‌ به‌هۆى ئه‌شكه‌نجه‌دانیه‌وه‌ له‌هۆش خۆى چووه‌. دوو له‌كوڕه‌كانى تر ڕایان كردووه‌و خۆى ڕزگاركردووه‌و له‌نزیك كه‌ناراوى ده‌ریایه‌كه‌دا خۆیان له‌بن به‌ردێك شاردۆته‌وه‌و له‌دواتردا په‌یوه‌ندیان كردووه‌ به‌ ڕێكخراوى سه‌یڤ چیڵدرن، كه‌ خزمه‌تى ئه‌و منداڵانه‌ ده‌كه‌ن كه‌ بێ دایك و باوكن. یه‌كێك له‌و كوڕانه‌ كه‌ له‌ مل و سه‌رى دراوه‌ ئه‌و شه‌وه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ى له‌گه‌ڵدا كراوه‌. جێگه‌ى لێدان و قه‌پ و برین به‌سه‌ر جه‌سته‌یه‌وه‌ هه‌یه‌. وه‌زیرى كۆچى ئوسترالى سكۆت مۆریسۆن ڕایگه‌یاند كه‌ ئه‌وان به‌رپرسیارێتى ئه‌و په‌ناخوازانه‌ هه‌ڵناگرن كه‌ له‌ ناورو ده‌ستبه‌سه‌ر كراون.

Wednesday, June 25, 2014

دادگایەكی بەریتانی بە مەرج منداڵێك دەداتەوە باوكە كوردەكەی

بڕیاری دادوەرێكی بەریتانی رێگە بە باوكێكی كوردی تاراوگەنشین دەدات كوڕە 7 ساڵانەكەی كە لە بەریتانیا لەدایكبووە، بباتەوە كوردستان و ژیانێكی نوێ دەستپێبكات. بڕیارەكە دوای ئەوە دێت كە دایكە ئینگلیزەكەی منداڵەكە و ماڵی ئەوان ناڕازی بوون لە بردنەوەی منداڵەكە بۆ كوردستان.
بڕیارەكە دوای لێكۆڵینەوەی شارەزایان هات، دوای ئەوەی گەیشتنە ئەو ئەنجامەی كە ئەو منداڵە لە شوێنێكی ئارامدا دەبێت و پێویستییەكانی خوێندنی بۆ دەستەبەر دەكرێت. 
سێ لە خزمانی باوكەكە لە رێگەی ڤیدیۆوە لە هەولێرەوە بەڵگەیان پێشكەشی دادوەر كرد و دادوەریان دڵنیاكردەوە كە منداڵەكە لە كوردستان باش پەروەردە دەكرێت.
دوای سێ رۆژ دانیشتن لە دادگای باڵای میدڵسبۆرۆ لە باكووری بەریتانیا، دادوەر بڕیاری دا منداڵەكە بداتە (د.ه) كە لە تەمەنی 15 ساڵیدا و لەساڵی 2002 گەیشتووەتە بەریتانیا و داوای مافی پەنابەری كردووە. 
منداڵەكە  (ل.د) لە ساڵی 2006 لەدایكبووە، ئەمەش تەنیا دوای یەك ساڵ لە پەیوەندییەكی ناجێگیری نێوان باوكەكە و دایكە ئینگلیزەكەی، ئەوان هەرگیز هاوسەرگیرییان نەكردووە.
ناسنامەی كەسەكان بە نهێنی هێڵدرایەوە بۆ پارێزگاریكردن لە ژیانی تایبەتیی منداڵەكە. یاسای بەریتانی بۆ پێدانی منداڵ بە دایك یان بە باوك، تەنیا جەخت دەكاتە سەر ژیان و گوزەرانی منداڵەكە، چ لایەك بۆ منداڵەكە باشە. یاسا گوێ بە ویست و خواستی دایك و باوك نادات.
دادوەر، جەستس كاب، بۆی دەركەوت كە منداڵەكە ژیانێكی سەختی هەبووە، ساڵێك لە ماڵێكی دیكە ژیاوە دوای ئەوەی كە دەركەوت دایكەكە گرنگی بە منداڵەكە نادات لە رووی سۆزەوە. 
دایك و باوكی منداڵەكە پێش لە دایكبوونی منداڵەكە لە یەكدی جیاببوونەوە. لە كاتی لە دایكبوونی منداڵەكەدا باوكی منداڵەكە لەگەڵ پەنابەرێكی دیكەدا لە باكووری بەریتانیا لە خانوویەكدا دەژیا. لە ساڵی 2011 باوكەكە وڵاتینامەی بەریتانی پێدرا. 
منداڵەكە لە ساڵی 2010 وە زۆربەی كاتەكانی لەگەڵ باوكیدا بەسەر دەبات و مامۆستاكانی بە "منداڵێكی خنجیلانەی رووخۆش" وەسفی دەكەن، بەڵام لە هەمانكاتدا منداڵەكە وا دەردەكەوت كە كێشەی فێربوونی هەیە. ئەو زمانی كوردی و ئینگلیزی بەتەواوەتی دەزانێت، ئەمانە بە دادوەری دادگاكە گوتران لە كاتی دانیشتنەكەدا.
دادوەر گەیشتە ئەو بڕوایەی كە دایكی منداڵەكە و باوانی دایكەكە، هەرچەندە پەیوەندیەكی زۆرباشیان لەگەڵ منداڵەكە هەیە، بەڵام كێشەی شەخسییان هەیە و ناتوانن بەپێی پێویست ئاگایان لە منداڵەكە بێت، ئەگەر ئەو منداڵە لە بەریتانیا بمێنێتەوە.
باوكەكە سوورە لەسەر گەڕانەوەی بۆ هەولێر بۆلای ژنە نوێیەكەی كە كوردێكی رۆژهەڵاتی كوردستانە و لە ساڵی 2011 لە ئێران مارەی بڕیوە. ئەو نەیتوانیوە ڤیزای بەریتانی بۆ ژنەكەی دابین بكات، لەبەرئەوە ژنە نوێیەكە ناتوانێت بچێت بۆ لای باوك و كوڕەكە لە بەریتانیا. لە راپۆرتە 15 لاپەڕەییەكەیدا دادوەر دەربارەی باوكەكە دەنووسێت "لە كاتی پێدانی بەڵگەی زارەكی، دەركەوت ئەو پیاوە شەكەت بووە بەدەست كێشەی خێزانییەوە".
باوكەكە زۆربەی بەڵگەكانی بە كوردی خستە پێش دادوەر و لە رێگەی وەرگێڕێكەوە دادوەر گوێی لە بەڵگەكان بوو. بەڵام بە ئینگلیزیش قسەی كرد بۆ ئەوەی پیشانی دادگای بدات كە دەتوانێت بە ئینگلیزی لەگەڵ كوڕەكەی قسە بكات و توانای زمانی ئینگلیزی منداڵەكە بپارێزێت.
دادوەرەكە لە راپۆرتەكەیدا دەنووسێت "من بۆچوونێكی باشم لا دروست بووە سەبارەت بە باوكەكە و بەڵگەكانی سەرنجڕاكێش بوون". ئەو هەروەها دەڵێت "باوكەكە پیشانی دا كە ئەو بە وریاییەوە مامەڵە لەگەڵ بەرپرسیارێتییەكانی دەكات وەكو باوك. "
دادوەر هەروەها دەنووسێت "روون بوو كە باوكەكە خۆشەویستی و دڵسۆزی بۆ بەریتانیا هەیە و سوور بوو لەسەر ئەوەی كە پارێزگاری لە وڵاتینامەكەی بكات و پەیوەندی خۆی بە وڵاتەكەیەوە بپارێزێت".
باوكەكە لە خواردنگەیەكی فاست فوود كار دەكات، بەڵام ئێستا لە هەولێر برایەكی بەڵێنی كارێكی پێداوە. براكەی بەڕێوەبەری كۆمپانیایەكی پێداویستی و كەوانتەری چێشتخانەیە.
باوكەكە و كوڕەكەی بە نیازن لە مانگی تەمووز، واتا كۆتایی ساڵی خوێندن لە بەریتانیا بەرەو كوردستان بگەڕێنەوە. منداڵەكە هەر لە ئێستاوە شوێنێكی لە یەكێك لە خوێندنگەكانی هەولێر بۆ دابینكراوە، لەوێ مامی جێگری بەڕێوەبەری خوێندنگەكەیە.
هارڤی مۆریس
رووداو - لەندەن

Sunday, March 17, 2013

ئەندام پەرلەمانێكی سكۆتلاندا بەجلی كوردییەوە یادی هەڵەبجەو ئەنفال كردەوە


بەپێی ئەو زنیارییانەی دەست لڤین پرێس كەوتووە ئەندام پەرلەمانێكی سكۆتلاندا بەجلی كوردییەوە یادی هەڵەبجەو ئەنفال كردەوە.

هەنزەڵا مالیك ئەندام پەرلەمانی سكۆتلاندا، بۆنەیەكی رێكخست لەپەرلەمانی ئەو وڵاتە، لەڕۆژی (١٤/٣/٢٠١٣) بۆ یادكردنەوەی تاوانەكانی هەڵەبجەو ئەنفال. 

ژمارەیەكی زۆری رەوەندی كوردی لەسكۆتلاندا ئامادەی بۆنەكەبوون، هەروەها ژمارەیەك لەئەندامانی تری پەرلەمانی سكۆتلانداو پارێزەرو پزیشك ئامادەی بۆنەكە بوون.

هەنزەڵا مالیك، كە جلی كوردی پۆشیبوو، بۆنەیەكەی بەچەند وتەیەك دستپێكرد، دوای ئەوە فیلمێكی دۆكومینتاری بەناوی 'ئەنفال'ەوە پێشكەشكرا كە لەدەرهێنانی هونەرمەندی ناسراو (گوین رۆبرتز)، فیلمە دۆكۆمینتارییەكە ئەو تاوانانەی پیشاندا كە دژی كوردەكانی عێراق ئەنجامدرابوو لەلایەن ڕژێمی بەعسی عێراقەوە. 

لەبەشێكی تری بۆنەكەدا، د. گۆران عەبدوڵڵا، خوێندكاری دكتۆرا لەزانكۆی ئەدەنبرە وتەیەكی پێشكەشی ئامادەبووان كردو لەوتارەكەدا وێرای سوپاسی ڕەوەندی كوردی بۆ هەوڵ‌و ماندبوونەكانی ئەو ئەندام پەرلەمانەی كە بۆنەكەی رێكخستبوو ئەندام پەرلەمانەكانی تر كە لەهەوڵی ناساندنی تاوانی جینوسایدی كوردن لەسكۆتلاندا، تیشكی خستە سەر ئەو بەربەستانەی هاتوونەتە پێش باشتركردنی بارودۆخی قوربانییەكانی ئەنفال‌و كیمیابارن لەئێستاداو چۆن سكۆتلاندا دەتوانێت هاوڕێ‌و هاوپەیمانێكی گرنگ بێت بۆ سەركەوتن بەسەر ئەو كێشانەدا. 

لەكۆتایشدا، هەنزەڵا مالیك جارێكی تر جەختی لەسەر ئەوە كردووە كە ئەو چەند جارێك سەردانی كوردستانی كردووەو لەنزیكەوە ئاگای لەتواناو تینوییەتی كوردە بۆ پێشكەوتن‌و سەركەوتن بەسەر ئازارەكانی رابووردوودا، هەروەها ئومێدی خۆی دەڕبڕی بۆ هەبوونی چانسێكی گەورە لەبەردەم هەردوو گەلی كوردو سكۆتلاندا بۆ هاوكاری‌و پاڵپشتیكردنی یەكتری، ئامادەبووانیش خۆشاڵی خۆیان دەربڕی بۆ ئەو پشتگیرییەی لەلایەن پەرلەمانی سكۆتلانداوە پێشكەشیان دەكرێت‌و ئامادەباشی خۆیان پیشاندا بۆ پێكەوە كاركردن لەپێناو خزمەتكردنی دۆزی كورد لەسكۆتلاندا. 
 لڤین پرێس 

Thursday, January 3, 2013

ئۆباماى ئوسترالیا

 دکتۆر بورهان ئەحمەد

کۆچى کوردان و کۆچ بۆ ئوسترالیا

دایکى پەنابەرێکى سوودانى لە ئوسترالیا لەئێستادا لە بارودۆخێکى سەختدایە بەهۆى لەدەستدانى کچەکەیەوە. لەدەستدانى کچەکەى بەهۆى شەڕى وێرانکەرى ناو وڵاتەکەى خۆیەوە نەبوو، بەڵکو پەیوەندى بە شێوازى مامەڵە کردنى بوو لەو وڵاتە نوێیەدا کە ئێستا تێیدا نیشتەجێن ئەویش ئوسترالیایە.
ئەو پەناخوازە بەبێ ڕەزامەندى دایکى بەشدارى لە ئاهەنگێکدا کردبوو، بەمەش دایکى توڕە بوو بوو و داواى لە پۆلیس کردبوو کچەکەیان بگرێت. کاتێک پۆلیسەکان هاتبوونە بەردەرگاى پێى ڕاگەیاندبوون کە لەڕووى جەستەییەوە سزاى داوە و ئەوانیش کچەکەیان گرتبوو. 
ئەمە نمونەیەکە لە چەندین نمونەى تر لە وڵاتانى بیانیدا و لە ئوسترالیا بەتایبەت ڕوودەدات کە پەناخوازەکان لەگەڵ ژینگەى نوێدا ڕانایەن بۆیەشە خۆیان و دەوروبەریشیان تووشى گرفت دەکەن.
بەڵام ئەو خۆگونجاندنە بەشێوەى ئیجابیش هەیە بۆنمونە دکتۆر بورهان ئەحمەد کە یەکێکە لە کەسایەتییە دیارەکانى ئەفریقا لە مێڵبۆرن، توانیویەتى زۆر باش خۆى بگونجێنێت لەگەڵ ئوسترالیادا. تەنانەت هەندێجار بە ئۆباماى ئوسترالیا دەناسرێت.
ئەو خۆیشى ئاماژە بەوە دەدات کە پەناخوازە نوێیەکان هەمیشە ڕەچاوى بارودۆخى تایبەتیان دەکرێت لەلایەن حکومەتى ئوسترالیاوە، ئەمەش تاوەکو لەگەڵ ژینگەى نوێدا دەگونجێن. دکتۆر ئەحمەت 25 ساڵ لەمەوبەر هات ب ئوسترالیا وەکو پەناخوازێک لە ئەریتریاوە ئەمەش لەکاتێکدا شەڕى خوێناوى لە وڵاتەکەیدا هەبوو. لەگەڵ ئەوەدا دەرفەتى گەورەى لە ئوسترالیا بۆ هەڵسورا بەڵام هێشتا ڕایدەگەیەنێت کە ئوسترالیا پێویستە دەرفەتى گەورەتر و تێکەڵبوونى کەلتورى و فەرهەنگى زیاتر بۆ پەناخوازەکان دابین بکات. 
بورهان لەسەرەتادا لەکارى زۆر سادەو بچووکەوە دەستى پێکرد تاوەکو ئەوەى بوویە ئەکادیمییەک لە زانکۆى میڵبۆرن. 
لە ساڵى 2009دا وەکو کەسایەتى ساڵى ڤیکتۆریان هەڵبژێررا، ئەمەش بەهۆى ئەو کارە سەرنجڕاکێشانەى ئەنجامیداوە لە مێڵبۆرن. 
جێگەى باسە دکتۆر بورهان لە 1987 هاتە ئوسترالیا و بەکالۆریۆسى لە زانکۆى ئەلئەسکەندەریە لە میسڕ بەدەستهێنا بوو. و لەگەڵ گەیشتینیشیدا بەختێکى باشى هەبوو کە توانى بەزوویى ببێتە کارمەندێک لە حکومەتى ئوسترالى، بەڵام لەبوارى خوێندنەکەیدا نەبوو. ئەوەبوو وەکو خۆى دەڵێت لە کارگەیەک دەستى بەکارکردن کرد. 
لەئێستاشدا لەبوارى سیاسیدا زۆر چالاکە و تەنانەت لە ناوەڕاستى ساڵى ڕابردوودا توانى 4.2%ى دەنگەکانى پارتى کرێکارانى ئوسترالیا بەدەست بهێنێت، و بەمەس لەکۆى گشتى کاندیدەکان بوویە شەشەم و لەناو کاندیدە سەربەخۆکانیشدا سێیەم ببێت. 
لەئێستاشدا چاوى لە داهاتوویەکى ڕۆشنترە بۆ بەشدارى لە کارى سیاسى ئەو وڵاتەدا.

Monday, December 24, 2012

ئەڵمانیا کوردێک خەڵات دەکات


وەزارەتی ناوخۆی هەرێمی (شلێسڤیگ -هۆڵشتاین)ی ئەڵمانیا خەڵاتی ئەمساڵی ئەڵمانیای بۆ خۆگونجاندن (ئینتیگراسیۆن) دایە گەنجێكی كورد، کە لەڕێگەی تۆپی پێوە هەوڵی نزیککردنەوەی پێکهاتەکانی نێو کۆمەڵگەی ئەڵمانیا دەدات.
رۆژی 10/12/2012، خەڵاتەکە لەلایەن ئاندریاس برایتنەر، وەزیری ناوخۆی هەرێمەکە درایە سەمیح حوسێن ئیناك. 
بنەماڵەی سەمیح خەڵكی باكووری كوردستانن، بەڵام ئەو خۆی ساڵی 1989، لە شاری (هامبۆرگ)ی ئەڵمانیا لەدایكبووە و لە شاری (ڤێدەلە)ی سەر بە هەرێمی (شڵێسڤیگ -هۆڵشتاین) گەورە بووە. 
باوكی سەمیح ئەندامی پارتی سەوزەكانی ئەڵمانیایە و یەكەمین كەسی بیانی بووە كە کاتی خۆی بۆ ئەندامێتی ئەنجومەنی شاری ڤێدەلە هەڵبژێردراوە. 
کاتی خۆی، ئەركانی برای سەمیحیش لە تەمەنی 24 ساڵیدا بووەتە ئەندامی ئەنجوومەنی شارەوانیی شارەكە. سەمیح ساڵی 2005، بووەتە ئەندامی پارتی سەوز و ساڵی 2009، بووەتە سەرۆكی رێكخراوی لاوانی ئەو پارتە لە هەرێمەکەیاندا.
ئێستا سەمیح لە بەشی ماتماتیك و زانستی كۆمەڵایەتی لە زانكۆی دویسبورگ- ئێسن دەخوێنێ. سەرۆكی كۆمیتەی خوێندكارانی زانكۆشە: “بەڕێوەبردنی رێكخراوی خوێندكاران لە زانكۆدا کەمێک قورسە. بەتایبەتی لە زانكۆكەی ئێمەدا كە 38 هەزار خوێندكاری هەیە. هەرواش ئەمساڵ ئەو بەرپرسیارێتییەم وەرگرت”. 
كاركردن لە بواری خۆگونجاندنی پەنابەراندا وەكو میرات بۆ سەمیح ماوەتەوە. چونكە باوكیشی لەو بوارەدا كاریكردووە. سەمیح لەوبارەوە دەڵێت “باوكم لەدوای 11ی سێپتەمبەری 2001، مەسیحی و موسڵمانەكانی شاری ڤێدەلەی لەنێو كڵێسای ئەو شارەدا كۆكردەوە و بەیەكەوە نوێژ و دوعایان بۆ ئاشتی كرد”. ئەمە دواتر کاریگەریی زۆری لەسەر سەمیح داناوە “ ئەوكات تەمەنم 12 ساڵان بوو و ئەو نوێژە زۆر کاری تێکردم. بۆیە سەردانی شارەوانیی شارەکەمانم كرد و داوامكرد خولێكی تۆپی پێ سازبکەم. ئەوانیش پڕۆژەكەیان قبوڵكرد. ئیتر هەموو ساڵێک ئەو خولەمان سازدەکرد”.
سەمیح روونكردنەوەی زیاتر لەبارەی خولەکەوە دەدات و دەڵێت “ساڵانە لە مانگی گوڵاندا سازیدەکەین و بۆ ماوەی سێ رۆژ لەنێو هۆڵێكی داخراودا بەردەوام دەبین. تاوەكو ئێستا لاوانی سەر بە 26 وڵاتی جیهان كە لە ئەڵمانیا دەژین بەشداریان تێداكردووە”. سەمیح دەڵێ لە خولەکەدا “بە رۆژ یاری تۆپی پێ دەكەین و بە شەویش سیمینار سازدەکەین. خەڵاتێکیشمان بۆ خولەکە داناوە کە یەکێک لە تیپەکان و یاریزانێك خەڵاتەکە وەردەگرن. بابەتی سیمینارەكانیش دەربارەی كولتووری بەیەكەوە ژیان، مافی ژنان، تووندوتیژی دژی مرۆڤ و ئاشتەواییە. مەرجی ئەوەشمان داناوە کە دەبێ لەنێو هەر تیپێکدا بەلایەنی کەمەوە یەک ژنی یاریزان هەبێت”.
سەمیح باسی پلانی دوارۆژی خۆی بۆ (رووداو) دەکا و دەڵێ دەیەوێ هەم کاری مامۆستایەتی بکات و هەم كاری سیاسیش بكات “لە سیاسەتدا ئامانجم ئەوەیە كە پیشانی بدەم دیموكراسی شتێكی بەنرخە. بەڵام ئەگەر گوتت وڵاتێكی دیموكراسیم، دەبێ کار بەو قسەیەشت بکەیت.” هۆیەکی دیکەی تێکەڵاوبوونی سەمیح بە سیاسەت، وەک خۆی دەڵێت، ئەوەیە کە “لە ساڵی 1993ەوە مافی كۆچبەران لە ئەڵمانیا كەمكراونەتەوە. ئامانجم ئەوەیە ئەو سیاسەتە بگۆڕم”.

فیراز باران

رووداو - كوێلن


Tuesday, November 6, 2012

هەستى نیشتمانى و کەلتورى لە دەرەوەى وڵات


کۆچى کوردان و کۆچ بۆ ئوسترالیا
لە هەفتەى ڕابردوودا چەند بابەتێکمان بڵاوکردەوە لەبارەى بارودۆخى ژیان و گوزەرانى پەناخوازان. یەکێک لەو بوارانەى تەئکیدمان لەسەر کردەوە ڕاپۆرتێک بوو کە لەبارەى بارى دەروونى و کەلتوورى و هەستى نیشتمانى پەناخوازانەوە بوو.
ئەم بابەتە زۆر هەستیارەو چەندین لێکۆڵینەوەى گرنگى لەبارەوە کراوە.
هاوڕێیان، یەکێک لە کێشەکانى پەناخوازان ئەوەیە تەنها بیر لە کۆچ کردن بۆ دەرەوەى وڵات دەکەنەوە ئیتر بەهەرشێوەیەک بێت. زۆرێک لەوانەى کۆچ دەکەن تووشى چەند گرفتێکى سەرەکى دەبنەوە لەوانە:
-نەزانینى زمان.
-نە شارەزایى لە کەلتوورى وڵاتەکە.
-گرفتى تێکەڵ بوون لەگەڵ خەڵکى ئەو وڵاتە و چۆنیەتى مامەڵە کردن لەگەڵیاندا.
-شێوازى ژیان و نانخواردن و کاروبارى ڕۆژانەیان.
ئەمانە هەموو وادەکەن کە ئەو کەسەى کۆچ دەکات تووشى گرفتى دەروونى و کۆمەڵایەتى ببێتەوە. تەنانەت یەکێک لەو هۆکارانەى کە پەناخوازە کورد و عێراقییەکانى بەهۆیەوە دیپۆرت دەکرێنەوە ئەوەیە، کە پەناخوازەکان زۆرجار ناتوانن خۆیان بگونجێنن یاخود زمانى وڵاتەکە شارەزا ببن و بیزانن، بۆیە ئیتر ئیشوکاریان دەستناکەوێت و وڵاتەکەش ئامادەنییە مافى نیشتەجێ بوون بەکەسێک بدات کە بەلایەنى کەمەوە نەتوانێت لەگەڵ شێوەژیان و زمانیان خۆى بگونجێنێت.
سەرەڕاى ئەوانە، یەکێک لە گرفتەکان کە زۆرجارکێشەى درێژى بەدواى خۆیدا هێناوە ئەوەیە کە هەندێ لە پەناخوازەکان، کە بەتەواوى لەگەڵ کۆمەڵگاکەشدا تێکەڵ بوون، هاوسەرگیرى دەکەن لەگەڵ کەسێکى ئەو وڵاتەدا. ئەمە وادەکات کە ئەو دوو کەسە لەداهاتوودا کە منداڵیان بوو، منداڵەکە هەست بکات کە لەناو قەیراندایە، نەزانێت ئایا ئەو کەسە ئەبێت بیر لەکام کەلتور بکاتەوە؟ هەستى بۆکام وڵات بجوڵێت؟ زمانى کام وڵات فێر ببێت؟
زۆرجار منداڵەکان تووشى گرفتى دەروونى و کۆمەڵایەتى درێژ خایەن دەبن و هەتاوەکو تەمەنێکى زۆر ئەو کەسانە بەدواى خۆیاندا دەگەڕێن.
گرنگە پەناخوازان بەر لە کۆچ کردن بیر لە داهاتووى خۆیان بکەنەوەو ژیان و بەرنامەیەکى تێرو تەسەل و گرنگ بۆخۆیان دابڕێژن.

Tuesday, October 30, 2012

منداڵانی تاراوگەنشین بە دوای ئاڵا و نەخشەی كوردستاندا دەگەڕێن


بە زمانێكی سوێدی زۆرباش قسە دەكەن، رووخسارێكی ئەوروپی، ستایلێكی گەنجانە و فۆنەتیكێكی پێرفێكتی سویدی و خراپی زمانی دایك كە زمانی كوردییە، سیفەتی زۆربەی ئەو گەنجە كوردانەیە كە لە سوێد لەدایكبوونە، بەڵام ئەوان خەون بە دەوڵەتێكی سەربەخۆوە دەبینن، كە نەخشە و ئاڵایەكی هەبێ و نیشانی هاوڕێ سویدییەكانیانی بدەن.

ئەوان مومارەسەیەكی تەواوی سیستمی ژیانی ئەوروپی و بەتایبەت سویدی دەكەن، سیستمی پەیوەندی كۆمەڵایەتی و مامەڵە و ژیانی رۆژانەیان تەواو جیایە لە باوانیان، كێشەیەكیان لەگەڵ كوردبوون و سویدی بوون نییە، بەڵام هەموویان لە شتێكدا یەكدەگرنەوە، ئەویش ئەوەیە كە كوردن و بەدوای شوناسێكدا دەگەڕێن.

 ئارای تەمەن 17 ساڵ، كە لە شاری یۆتۆبۆری سوێد لەدایكبووە، دەڵێ “گەورەترین خەونمان ئەوەیە، ئاڵای دانراوی كوردستان لە نەتەوە یەكگرتووەكان پێشانی سویدییەكان بدەین”.

ناسیۆنالیزمی بەرهەمی تاراوگە

زۆر لە دایك و باوكانی كوردی تاراوگەنشین كەوتوونەتە تێڕامان لەوەی كە نەوەكانیان زیاتر لە جاران و وەك شتێكی چاوەڕواننەكراو شەڕی شوناسی نەتەوەیی دەكەن. ئاسۆ عەلی، 48 ساڵ، كە دوو كچ و كوڕێكی هەیە و لە ستۆكهۆڵم دەژی بە (رووداو)ی گوت “ئەم دیاردەیە دەگەڕێنمەوە بۆ ئەو شەڕە رەگەزپەرستانەیەی كە زۆر لە عەرەب و توركەكان لەگەڵیان دەكەن لە قوتابخانەكاندا”. ئەو كاتێك گەیشتووەتە ئەم بۆچوونە كە ساڵێك بەر لە ئێستا، چەند قوتابییەكی تورك لە یەكێك لە منداڵەكانی داوە لە قوتابخانە. 

زمناكۆی تەمەن 15 ساڵ، كە لە سوید لەدایكبووە، بێزاری خۆی لە عەرەب و توركەكان دەربڕی لە شەڕی ئاڵا و نەبوونی نەخشەی كوردستان. زمناكۆ دەڵێ “زۆر حەزدەكەم نەخشەی كوردستان لە ئەتڵەسی سویدی ببینم”. ئەو بێزاری خۆشی دەربڕی لەوەی كە پێیدەڵێن : تۆ خەڵكی كوردستانی كام وڵاتی.

سەردار، كە توێژەری كۆمەڵایەتییە و لە شارەوانی ستۆكهۆڵم كاردەكات، پێیوایە بەهۆی زیاتر تێكەڵبوونی ئەم نەوەیە لەگەڵ سیستمی سویدی، زیاتر شەڕی شوناس دەبینن و هەستی پێدەكەن “سەركەوتنی ئەوان لە سیستم و ژیانی سویدی ئینتیمای نەتەوەیی ئەوانی بەهێز كردووە”. هەروەها دەڵێ “ئەم هاوكێشەیە سیمای ئینتیمایەكی راستەقینەیە، كە لەسەركەوتنی ئەوان لە سویدەوە دەستیپێكردووە”.

 سەردار دوو منداڵی لە ژنە كوردەكەی و منداڵێكیشی هەیە لە هاوسەرەكەی پێشووی كە پۆڵەندی بوو، لە روانگەی ژیانی خێزانیی خۆیەوە دەڵێ “لێرە ژیانێكی رێكخراو هەیە، نەوەی كۆن كە ئێمەین نەمانتوانیوە وەك پێویست سوودی لێوەربگرین”. 

گەڕانەوە بۆ رابردوو

گەنجانی تاراوگەنشین رابردوویان لەبیر نەكردووە و بە پڕۆژەی جۆراو جۆر رابردوو دەگێڕنەوە. ئەركان ئەسەد، كە تائێستا سێ جار بەهۆی نووسینەكانی خەڵاتكراوە، لە دوایین پەرتووكی خۆیدا باسی ژیانی دایك و باوك و ئازارەكانی رابردووی گەلەكەی دەكات .

لە چاوپێكەوتنێكی پێشتریدا لەگەڵ رادیۆیەكی سویدی، گۆرانیبێژی ناسراوی سویدی بەرەچەڵەك كورد، دارین زانیار كە وەرگری خەڵاتی یۆرۆڤیژنی سەرتاسەری وڵاتانی ئەوروپایە، دەڵێ “حەزدەكەم گۆرانی بۆ هەڵەبجە بڵێم”.

 (رووداو) لە گەڕانێكی مەیدانیشدا بەنێو ماڵە كوردەكانی ستۆكهۆڵم، ئاشنای پشتیوانی تەمەن 17 ساڵ بوو، كە ئێستا خەریكی نووسینی كتێبێكە لەسەر رابردووی پڕ لە خەبات و قوربانیدانی خێزانەكەی. 

دڵشاد بۆتانی، نووسەر و رۆژنامەڤان، ئەوە بە دیاردەیەكی نوێ لە ژیانی كوردانی تاراوگەنشین دەزانێت و لەوبارەوە دەڵێ “ئێستا لە تاراوگە و بەتایبەت لە سوید نەوەیەك دروستبووە كە لە چاوەڕوانی دەوڵەتی كوردیدان”. یەكێك لە سیماكانی ئەم دیاردەیە بەبڕوای دڵشاد “گەڕانی نەوەیەكە بەدوای ئاڵا و نەخشەی وڵاتەكەیدا”. چونكە وەك ئەو دەڵێ “ئەوان ئاڵایەكیان دەوێ لە نەتەوە یەكگرتووەكان بشەكێتەوە”.

بەهۆی ئەو پاشخانە كۆمەڵایەتی و زانستییە بەهێزەی ئەم نەوەیە لە ژیانی ئەوروپایان وەرگرتووە، ئەوان باوەڕیان تەنیا بە شتی زانستی و باوەڕپێكراوی نێونەتەوەیی هەیە. دڵشاد و زۆر لە باوكەكان دەڵێن “زۆرجار تووشی ئیحراجی دەبین لەبەردەم پرسیاری ئەوان، كە وەڵاممان پێ نییە”. 

“حكومەتی كوردستان بەرنامەی رۆشنبیری نییە”

شەماڵ حوسێن، سیاسییەكی كوردی تاراوگەنشینە لە سوید و دەڵێ “نەوەی نوێی كوردی لە سوید، چەكێكی گەورەیە كە تائێستا ئیدارە و سەركردایەتی كورد نەیتوانیوە سوودی لێوەربگرێ”.

چالاك محەممەد، زۆر سەرسامە بەوەی منداڵەكانی لە رێگەی كەناڵە ئاسمانییەكانی كوردستانەوە فێری زمانی كوردی بوون، بەڵام رەخنەی لە زمانی ئەو كەناڵانە هەیە و دەڵێ “زۆرجار زمانێكی سەقەت بەكاردێنن كە ئەوەش رۆڵی نەرێنی هەیە”. بۆیە دەڵێ”پێویستە تەلەڤزیۆنە كوردییەكان باشتر و وردتر و زانستیانەتر مامەڵە لەگەڵ زمان بكەن”.

هەرچەندە هەموو قوتابییەكی كورد مافی خوێندنی بە زمانی كوردی هەیە و هەموویان هەفتانە وانەی كوردی دەخوێنن، بەڵام چالاك دەڵێ “ئەمە بەس نییە و دەبێ حكومەتی هەرێمی كوردستانیش رۆڵی هەبێت”. 

تەواوی باڵیۆزخانەكان بەشی رۆشنبیری بەهێزیان هەیە و چالاكی فەرهەنگی دەكەن، لەوانەش كردنەوەی قوتابخانەی تایبەت و كۆرسی فێربوونی زمان. چالاك دەڵێ بەڵام حكومەتی هەرێمی كوردستان تائێستا بەرنامەی رۆشنبیری نییە. هەروەها دەڵێ “ئەو نەوەیەی كورد توانایەكی بەهێزن، پێویستە حكومەت و سەركردایەتی سیاسی كورد بەرنامەیەكی هەبێ بۆ ئەوە”. سەرەڕای بوونی بەشی كوردی لە زانكۆی ئۆپسالا كە تائێستا دەیان قوتابی كورد و بیانی فێری زمانی كوردی كردووە، بەڵام چالاك و زۆر كەسی دیكە ئەوە بە كۆتایی بەرنامەكان نازانن.

ئاڵای كوردستان گران دەكەن

كوردانی سوید زۆر خۆشحاڵن كە لە ئاهەنگەكانی خوێندن و دەرچوون و كۆتایی ساڵی خوێندن، گەنجەكانیان زۆر بە بایەخەوە ئاڵای كوردستان بەرزدەكەنەوە. بە بڕوای سەرداری كۆمەڵناس “ئەمە دیاردەیەكە هەر لەخۆیەوە نەهاتووە و دەرەنجامیشی دەبێت”.

 بەڵام كێشەی منداڵ و گەنجانی كوردی تاراوگەنیشن، لەكاتی ئەم جۆرە مەراسیمانە و بەهۆی لۆد لەسەر دووكانە كوردییەكان كە ژمارەیانە كەمە، ئاڵای كوردستان زۆر گران دەبێت و ئەوان ناتوانن بیكڕن.


رووداو -ستۆكهۆڵم



Monday, May 7, 2012

نوح سەری ژنەكەی بڕی


دەڵێ: تۆڵەی شەرەفی خۆم كردەوە

گەنجێكی تەمەن 26 ساڵەی كورد لەبەردەم دادگایەكی بەلجیكادا دانی بەوەدانا كە ژنە 22 ساڵەكەی سەربڕیوە. ئەو ژنەكەی بە خیانەتكردن تۆمەتبار دەكات و دەڵێ "تۆڵەی شەرەفی خۆم كردەوە". راپۆرتی پزیشكی و دادوەری رەتیدەكاتەوە ژنەكە خیانەتی كردبێ، باسی ئەوەش دەكات كە "جگە لەوەی قوربانییەكە سەربڕدراوە، سكیشی هەڵدڕاوە و ریخۆڵەكانی پچڕێندراون".
(نوح. ك) كوردێكی دانیشتووی بەلجیكایە. هاوسەرە سەربڕدراوەكەی ناوی (سەڤدا. ك) بوو. سەرلەبەیانی رۆژی 6/5/2009 ئەو ژن و مێردە لە ژووری خەوتنی شوقەكەیاندا لە شارۆچكەی ڤیللەبروك، بەشەڕدێن، لەئەنجامدا نوح بە چەقۆیەكی تایبەتی قەسابی هاوسەرەكەی سەردەبڕێت. دوای ئەوەش رادەكات و بەلجیكا بەجێدەهێڵێ. 4 مانگ دواتر، نوح دێتەوە بەلجیكا و لە فڕۆكەخانە خۆی بە پۆلیس دەناسێنێ. هەفتەی رابردوو پرۆسەی دادگاییكردنی ئەو گەنجە كوردە لە دادگای شاری ئانتڤێرپن دەستیپێكرد. 

كێشەی داراییان هەبوو

لە راپۆرتی لێكۆڵەرانی دادیاری دۆسیەكەدا دەردەكەوێ هەریەكە لە نوح و كەسوكاری سەڤدا ئەوەیان پشتڕاستكردووەتەوە كە ئەو ژن و مێردە گەنجە كێشەی داراییان هەبوو و بەوهۆیەوە بەردەوام بەشەڕ دەهاتن . نوح لە قەسابخانەیەكدا كاری كردووە. هەموو سەری مانگێك ناچاربووە 1800 یۆرۆ ئامادە بكات بۆ دانی كرێی خانووەكەی و خانووی ماڵی خەزووری. لەگەڵ ئەوەشدا ناچاربووە هەندێك قەرزیش بداتەوە كە بەهۆی هاوسەرگیری و ماڵ پێكەوەنانەوە بۆی دروستببوو. بەپێی راپۆرتی دادیاری نوح و سەڤدا ئەوەندە گوشاری داراییان لەسەربووە كە بەردەوام لە سەرەتای مانگەوە بەبێ پارە ماونەتەوەو ناچاربوون لەم و لەو قەرز بكەن تاوەكو پێی بگەنە كۆتایی مانگ. 
كاتێك سەڤدا بەدەستی نوح سەری بڕدراوە هەمووی یەك ساڵ بووە ژیانی هاوسەرییان پێكهێنابوو. نوح گلەیی ئەوەی هەبووە كە ماڵی خەزووری 3 كوڕیان هەیە، كەچی ئەو كرێی خانووی بۆ داون و بەوهۆیەوە قەرزدار بووە، سەڤداش ئەو گلەییەی قبوڵ نەبووە.

"خیانەتی لێكردم"

نوح بە لیكۆڵەرە بەلجیكییەكانی گوتووە كە كێشەی ئەو و سەڤدا هەر لەسەر پارە نەبووە، بەڵكو خیانەتیشی لێكردووە "بەردەوام لەناو پێخەفدا پێیدەگوتم پیاوی دیكە لە تۆ باشتر سێكس دەكەن و تۆ وەك ئەوانت پێناكرێت". ئەو گەنجە كوردە پێیوایە ژنەكەی "لەگەڵ زۆرتر لە پیاوێكدا پەیوەندی هەبوو و سێكسی لەگەڵ دەكردن. ئەو ژنێكی تینووی سێكس بوو". ئەم قسەیەی نوح لەگەڵ راپۆرتی پزیشكی خێزانی سەڤدا و نوحدا یەكناگرێتەوە. ئەو پزیشكە بە پۆلیسی راگەیاندووە كە "سەڤدا نەك هەر تینووی سێكس نەبوو، بەڵكو زۆریش ئازاری پێوە دەبینی. چونكە ئەو ڤاجینیست بوو". هەر ژنێكی نەخۆشی ڤانجینیست لەكاتی سێكسدا ئازارێكی زۆر دەبینێ، بۆیە رێگری دەكات لەوەی كردەی سێكسی بەتەواوی بەئەنجام بگات. 

"خیانەتكار" خیانەتی نەكردووە

یەكێك لەو كەسانەی نوح تۆمەتباری دەكات بە پەیوەندی هەبوون لەگەڵ هاوسەرە كوژراوەكەیدا گەنجێكی توركی دانیشتووی شاری برۆكسەلە و ناوی شاهانە. ئەو گەنجە خاوەنی تۆمارگایەكە و وەك باسیدەكات لەنێوان ساڵانی 2007 و 2008دا بەردەوام سەڤدا و دایكی سەردانیان كردووە. شاهان دەڵێ "دایكی سەڤدا زۆر حەزی لێبوو ئێمە پەیوەندیمان هەبێ، سەڤدا خۆیشی نامەیەكی دامێ و تێیدا ژمارە تەلەفۆنی خۆی نووسیبوو و گوتبووی: ئەگەر دەتەوێ هاوسەرگیریم لەگەڵ بكەی تەلەفۆن بكە"، بەڵام ئەو گەنجە دەڵێ "من پێمگوتن كە سەڤدا وەك خوشكی خۆم تەماشا دەكەم و ناتوانم ئەو كارە بكەم". شاهان رەتیدەكاتەوە دوای هاوسەرگیری سەڤدا لەگەڵ نوحدا هیچ پەیوەندییەكی سۆزداری لەنێوانیاندا هەبووبێ: "بەر لە هاوسەرگیریشیان رۆژێك نوح هاتە لام و پرسیاری كرد كە ئایا پەیوەندیم لەگەڵ سەڤدادا هەبووە یان نا، منیش پێمگوت كە نەمبووە."

"كوێر ببووم و پەشیمانم"

لە دانیشتنی هەفتەی رابردووی دادگادا نوح بە دادوەری راگەیاند كە ئەو بەیانییەی سەڤدای سەربڕیوە تووڕەیی كوێری كردووە و ئاگای لێنەبووە چ كارێكی كردووە. ئەو گوتی"لەگەڵ سەڤدادا كەوتینە گەنگەشە. ئەو لەپڕ لە ژووری خەوتن چووە دەرەوە و چەقۆیەكی هێنا. كە ئەوەم بینی زۆر تووڕەبووم و چەقۆكەم لەدەستی دەرهێنا. دوای ئەوە خستمە سەر پێخەفەكەوە و ئینجا سەرم بڕی..". لەكاتی گوتنی ئەم قسانەدا نوح لە پرمەی گریان دەدا و دەڵێ "ئێستا زۆر پەشیمانم. خۆزگە هەر لێك جیاببووینایەتەوە و قەت ئەوە رووینەدابووایە، زۆر پەشیمانم." 

پۆلیس لە شەڕ دەترسێ

لەكاتی بەڕێوەچوونی پرۆسەی دادگاییكردنی نوحدا لە شاری ئانتڤێرپن، 60 پۆلیسی بەلجیكی بە جلی سیڤیلەوە لەنێو هۆڵی دادگادا ئامادەبوون. كاری ئەو پۆلیسانە رێگەگرتن بوو لە ئەگەری پێكداهەڵپژانی كەسوكاری نوح و سەڤدا. كەسوكاری سەڤدا كە زۆریان توركن هاتبوونە نێو دادگاكە و باسی تۆڵەكردنەوەیان دەكرد. كەسوكاری نوحیش خۆیان بۆ داكۆكیكردن لە كوڕەكەیان ئامادە كردبوو. ژنێكی خزمی سەڤدا، كە تەرمەكەی شووشتبوو، بە دادوەر و لێكۆڵەرانی راگەیاند كە بەچاوی خۆی بینیویەتی چۆن سەڤدا "وەك مەڕێك سكی هەڵدڕابوو و ریخۆڵەكانی پچڕێندرابوون". كاتێك لە هۆڵی دادگادا وێنەكانی سەڤدا بە جەستەی شێواو و هەڵدڕاوەوە پێشاندران، كەسوكاری بە گریانەوە هۆڵی دادگایان بەجێهێشت.

"خۆی بە مێز و كورسیدا دەدا"

ئەو كەسانەی سەڤدایان ناسیوە و لای پۆلیسی بەلجیكی شایەتییان داوە، باسی ئەوە دەكەن كە هاوسەرەكەی زۆرجار لێیداوە و ئاسەواری لێدان بەردەوام بەسەر دەموچاوییەوە بینراوە. نوح ئەو تۆمەتانە رەتدەكاتەوە و دەڵێ "تەنیا یەكجار لێمداوە. جارەكانی دیكە، سەڤدا ئاگای لەخۆی نەبوو و زۆر خۆی بە مێز و كورسی ناوماڵدا دەدا، بۆیە دەموچاوی بەردەوام بریندار دەبوو".
رووداو -بەلجیكا 

Monday, April 23, 2012

زۆربه‌ی خێزانه‌ كورده‌كان له‌ ئه‌وروپا هه‌ڵوه‌شاونه‌ته‌وه‌


وێنه‌یه‌كی خوازراو

رووبه‌رنێت ـ شاخه‌وان ئه‌كره‌م- هۆڵندا

خێزانه‌ كورده‌كانی ئه‌وروپا رووبه‌ڕووی چه‌ندین گرفتی گه‌وره‌ بوونه‌ته‌وه‌ و یه‌كێك له‌
گه‌وره‌ترین كێشه‌كانیش خیانه‌ت و جیابوونه‌وه‌ی هاوسه‌رییه‌ كه‌ تادێت ئه‌م دیارده‌ له‌ ناو كورده‌كانی مه‌نفادا په‌ره‌ ده‌سه‌نێت.

كوردستان عه‌لی سیانزه‌ ساڵه‌ دانیشتوی وڵاتی سوێده‌ ‌و دوای ئه‌وه‌ی چه‌ند قۆناغێكی خوێندن ده‌بڕێت و ئێستاش وه‌رگێڕی باوه‌ڕپێكراوه‌ له‌ فه‌رمانگه‌ی شاره‌وانی شاری (sundsvall)ی سوێد، هاوكات ئه‌ندامی ژووری دادگاییه‌ له‌ دادگای رووداو و به‌شی تاوان، له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌شدا كارێكی تری هه‌یه‌ له‌ زنجیره‌ كۆمپانیاكانی (میدیا ماركێت) بۆ به‌رهه‌مهێنانی كه‌لوپه‌له‌ كاره‌باییه‌كا‌ن.

كوردستان له‌‌گه‌ڵ باوك و برایه‌كی بچووكیدا ساڵی 1999‌ كوردستانی جێهێشتووه‌ و ئێستا له‌ سوێد نیشته‌جێیه‌، دوای ئه‌وه‌ی زمانی سوێدیی خوێندووه‌ پاشان چووه‌ته‌‌ ناوه‌ندێكی‌ خوێندنه‌وه‌ له‌وێوه‌ هاوپۆلێكی ناسیوه‌ و ‌هه‌ستی كردووه‌ ژیانی پڕ ده‌كات له‌ ‌هه‌ست و نه‌ستی خۆشه‌ویستی، بۆیه‌ "كوردستان " عاشقبوونی ده‌رده‌‌خات و ئه‌وه‌ بوو له‌ كۆتایی ساڵی 2004 دا له‌گه‌ڵ (محه‌مه‌د) باسی هاوسه‌رگیریی هاتۆته‌ ‌پێشه‌وه‌ و به‌ یه‌كتری رازی بوون به‌ گرێدانی ژیانی هاوسه‌رێتی.

پرسیمان بۆ له‌ عاشقبوونه‌وه‌ بۆ دابڕان و جیابوونه‌وه‌؟ كوردستان دوای هه‌ڵكێشانی هه‌ناسه‌كی قوڵی پڕ له‌ ‌ئاخ وتی"محه‌مه‌د به‌ رواڵه‌ت زۆر جوان بوو، زۆرم به‌ دڵ بوو، ئیتر به‌ نیازی ژیانی هاوسه‌رێتی بووم، به‌ باشم زانی هه‌ڵیبژێرم بۆ هاوبه‌شی ژیانم و له‌ ناخی خۆمدا وتم له‌و باشترم ده‌ستناكه‌وێت كه‌ ئیقامه‌ی هه‌یه‌ و پێویستی به‌ئیقامه‌ی من نییه‌. ئیتر وای لێهات هه‌ردوولامان رازی بووین و پێكه‌وه‌ ژیان، به‌ڵام ژیانێكی پڕ له‌ ‌چه‌رمه‌سه‌ریی و تێكچوونی ها‌وسه‌نگی له‌ هه‌موو رووه‌كانه‌وه‌، ئیتر زۆربه‌ی كات هه‌ر بڕیارێكی بدایه‌ ده‌بوایه‌ قسه‌ی ئه‌و بوایه"‌.

كوردستان ئه‌وه‌ش ده‌خاته‌ڕوو  كه‌ دواتر‌ زانیویه‌تی هاوسه‌ره‌كه‌ی ماوه‌ی دوانزه‌ ساڵ له‌گه‌ڵ ژنێكی تر ژیانی به‌سه‌ر بردووه‌ ‌و كچ و كوڕێكی لێی بووه‌ و هه‌رچی پاره‌ی هه‌بووه‌ ئه‌و ژنه‌ بردوویه‌تی و جیابۆته‌وه‌، كه‌چی"دواتر بووه‌ قوڕ به‌سه‌ر‌یی بۆ من، سیقه‌ی به‌ من نه‌ده‌كرد له‌سه‌ر ئه‌وه‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌و ئیشی نه‌ده‌كرد، من ئیشـم ده‌كرد و ئه‌ویش هه‌ر داده‌نیشت. له‌ سه‌ری مانگه‌وه‌ راكه‌ راكه‌م بوو بۆ په‌یداكردنی پاره‌ تا كۆتایی مانگ هیچ نه‌ده‌مایه‌وه‌، نه‌ سه‌فه‌رێكمان ده‌كرد، نه‌ سه‌یرانێكمان ده‌كرد، نه‌ ده‌یهێشت میوانێكمان بێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی حه‌زی به‌ میوان و شت نه‌ده‌كرد".

كوردستان هێما بۆ ئه‌وه‌شده‌كات جارێك گوێی له‌ ‌ته‌له‌فۆنكردنی هاوسه‌ره‌كه‌ی بووه كه‌‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵ برایه‌كی ده‌كرد له‌ كوردستان و ده‌یوت: برا، یه‌ك ده‌فته‌ر و نیو دۆلارم بۆ بنێره‌!!،"منیش له‌ ‌دڵی خۆمدا وتم خه‌ریكه‌ دێته‌وه‌ سه‌ر خۆی بۆ ئێمه‌ی سه‌رف ده‌كات و ماڵێكی جوانی لێده‌كه‌م، كاتێكم زانی پاره‌كه‌ی به‌ ده‌ست گه‌یشت و ناردبووی بۆ كچه‌كه‌ی كه‌ له‌ ‌ژنه‌ ‌كۆنه‌كه‌ی بوو بۆ ده‌ركردنی مۆڵه‌تی شۆفێریی!. ئه‌گه‌ر قسه‌م بكردایه‌ ده‌یووت بۆت نییه‌ قسه‌ بكه‌یت! منیش ئه‌م هه‌موو هه‌وڵه‌م داوه‌ كه‌ حه‌و‌ت ساڵ بوو له‌گه‌ڵی بووم، ئیتر كێشه‌كان به‌ره‌و گه‌وره‌بوو‌ن ده‌ڕۆشتن و هه‌موو مانگێكیش بڕی ده‌ گه‌ڵای بۆ ده‌هات حه‌قی به‌ كرێدانی دوكان و خانوویه‌كی له‌ كوردستان، ئه‌ویشی بۆ سه‌رف نه‌ده‌كردین، هه‌رچی سه‌رفیات بۆ بژێویی ژیان، من په‌یدام ده‌كرد. گه‌شته‌ ئه‌وه‌ی زانیم زه‌حمه‌ته‌ به‌رده‌وامبوونی ژیان له‌گه‌ڵی و داوای جیابوونه‌وه‌م كرد و مه‌به‌ستم بوو له‌ ‌ژیانم ده‌ریبكه‌م".

كوردستان ئاماژه‌ی به‌وه‌شدا دوای حه‌وت ساڵ ژیانی هاوسه‌رێتی، دواجار له‌ ‌رێگه‌ی یاساوه‌ هه‌ر له‌ ‌سوێد له‌ مانگی 12ی2011 له‌گه‌ڵ هاوسه‌ره‌كه‌ی جیابووته‌وه، ده‌شڵێت"ئێستا وا خه‌ریكه هاوسه‌ره‌كه‌ی پێشووی‌ ژن بهێنێته‌وه‌ و له‌به‌رئه‌وه‌ی من داوای جیابوونه‌وه‌م كردووه‌ ته‌هدیدی كردووم ئه‌گه‌ر ‌بچمه‌وه‌ كوردستان به‌ سه‌فه‌ر كچه‌كه‌م ده‌فڕێنێت له‌ رێگه‌ی براكانییه‌وه‌ كه‌ نیشته‌جێی كوردستانن، ئێستا به‌خێوكردنی كچه‌كه‌م له‌سه‌ر منه‌ ‌و له‌گه‌ڵ خۆم ده‌ژیت. باوه‌ڕ بكه‌ن ئه‌خیر جار كه‌ ‌منداڵه‌كه‌می بینیبوو بردبووی بۆ ماگدۆناڵس كه‌ بۆی هێنامه‌وه‌ وتی په‌نجا كرۆنم بۆ سه‌رف كردووه‌ بمده‌ره‌وه‌! منیش دامه‌وه‌. تو خوا ئه‌وه‌ باوكه‌؟. ئیتر له‌و كاته‌وه‌ منداڵه‌كه‌می نه‌بینیوه‌. ئێستاش خۆم و كچه‌ ته‌مه‌ن شه‌ش ساڵه‌كه‌م ‌پێكه‌وه‌ له‌ خانوویه‌كدا ده‌ژین به‌ حه‌سره‌ت و خه‌مه‌وه‌".

(كانیاو .ع) ته‌مه‌نی 35 ساڵه‌ و ماوه‌ی 15 ساڵه‌ له‌ هۆڵندا ده‌ژی و حه‌ز ناكات ناوی مێرده‌كه‌ی به‌رێت له‌‌به‌ر دروست نه‌بوونی كێشه‌ كه‌ نۆ ساڵ له‌گه‌ڵی ژیاوه‌، ئێستاش ‌به‌هۆی جیابوونه‌وه‌یان به‌ ته‌نیا ده‌ژی. كانیاو له‌ ‌ماركێتی فرۆشتنی كه‌لوپه‌لی ژنان كار ده‌كات، ده‌یوت"هۆكاری جیابونه‌وه‌ی من و مێرده‌كه‌م ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌م هه‌موو به‌رده‌ستانه‌ی له‌ ئه‌وروپا هه‌یه‌ و به‌ ‌ئاسانی ده‌ست پیاوان ده‌كه‌وێت. پیاوه‌كه‌ی من به‌ رۆژ ئیشی ده‌كرد ئێوارانیش ده‌چوو بۆ خۆشی خۆی و شه‌وانی شه‌ممه‌ ده‌چوو بۆ دیسكۆ، جار جاریش ده‌چوو (هۆڵند گازینۆ‌) شوێنی قوماركردنه‌. ئه‌م كارانه‌ وای كرد بیری چووبوو ‌من هاوسه‌ری ئه‌وم، زۆر تكام لێكرد باش بێت و بیر له‌ بوونی خێزانه‌كه‌ی بكاته‌وه‌، به‌ڵام كاره‌ ناشرینه‌كانی به‌رده‌وام بوو".

(كانیاو .ع) پێیوایه‌ هاوڕێ خراپه‌كانی هاوسه‌ره‌كه‌یان زیاتر وا لێده‌كرد به‌ره‌و هه‌ڵدێری به‌رن، ده‌شڵێت"تا وای لێهات به‌رده‌وام به‌ سه‌رخۆشی ده‌گه‌ڕایه‌وه‌ ماڵه‌وه‌، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش خیانه‌تی لێكردم، له‌گه‌ڵ ئافره‌تی بیانیدا بوو، كار گه‌یشته‌ ئه‌وه‌ی توانام نه‌ما له‌گه‌ڵی بژیم، بۆیه‌ داوای جیابوونه‌وه‌م كرد و ته‌لاقم وه‌رگرت. ئێستاش به‌ ته‌نیا ده‌ژیم و ده‌توانم بڵێم هاوبه‌شی ژیانم له‌ ده‌ستدا، هۆكاره‌كه‌شی هاوڕێی خراپ بوو، له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌ خۆشه‌ویستی ژیانی هاوسه‌رێتیمان پێكهێنا، ئێستاش ته‌نیایی خه‌ریكه‌ ژیانم له‌ ناو ده‌بات و زۆر بیركردنه‌وه‌ ته‌نگی به‌ ژیانم هه‌ڵچنیوه".

‌(كانیاو .ع) راشگه‌یاند ره‌نگه‌ به‌ ‌یه‌كجاریی بگه‌ڕێته‌وه بۆ‌ كوردستان له‌‌به‌رئه‌وه‌ی مانه‌وه‌ی له‌و وڵاته‌دا وای لێده‌كات له‌ خۆی بێزار بێ و شتێك له‌ ‌خۆی بكات.

هاوكات لانه‌ سه‌لاح مه‌جید دانیشتوی نه‌رویجه‌ له‌ ‌چانسێكی تردا بۆ ژیانی هاوسه‌رێتی، ده‌یوت"هاتوچۆ و په‌یوه‌ندیی خێزانه‌كان خاڵێكه‌ بۆ دروستبوونی كێشه‌كان، به‌ڵام ئێمه‌ی مرۆڤ پێویستمان به‌ تێكه‌ڵاویی و هاتوچۆكردنی یه‌كتر هه‌یه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ی چۆن پێویستمان به‌ ئا‌و و هه‌وا و خواردن‌ هه‌یه‌، ته‌نیا یه‌ك شت گرنگه‌ چۆن بتوانین هه‌ڵسوكه‌وتی خۆمان له‌گه‌ڵ كه‌سانی تر جیاواز بكه‌ین به‌و مانایه‌ی بناغه‌ی هه‌ڵسوكه‌و‌ته‌كانمان له‌ سه‌ره‌تاوه‌ به‌ دروستی دابنێین و به‌ دووری بكه‌ین له‌ هه‌ندێك دیارده‌ كه‌ جوانی مرۆڤه‌كانی پێ ناشرین ده‌بێت وه‌ك درۆكردن و وتی وتی كردن بۆ یه‌كتری، په‌نجه‌راكێشان به‌ ناشرین یان ته‌داخولكردنه‌ ناو ژیانی تایبه‌تی كه‌سانه‌وه‌، ئه‌مانه‌ دورستكه‌ری كێشه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تین".

لانه‌ سه‌لاح دوای ئه‌وه‌ی تۆزێك راما و بێده‌نگ بوو، پاشان وتی"ئه‌و دیارده‌یه‌ زۆر باوه‌ ئه‌م قسه‌ هێنان و بردن و وتی وتیكردن، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی كه‌ كرده‌وه‌یه‌كی ناشرینه‌، هه‌ندێك جار ده‌بێته‌ هۆی لێك هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی خێزان یان دوژمنایه‌تی یان هه‌ندیك جار كوشتن، ئه‌مه‌ هه‌مووی له‌ ئه‌نجامی نه‌مانی متمانه‌یه‌ بۆ یه‌كتری، زۆر جاریش خێزانه‌كان له‌نێوان یه‌كتریدا خۆش باوه‌ڕن".